Kuzey Makedonya'da kayıt dışı ekonomi: Yılda yüz milyonlarca avro kayıp

Resmi istatistikler son yıllarda işgücü piyasasında bazı iyileşmeler gösterse de, son analizler kayıt dışı çalışan sayısında yeniden artış olduğu konusunda uyarıyor. Yetersiz denetim, sınırlı kurumsal kapasite ve ihlallerin tespit edilip cezalandırılma olasılığının düşük olması başlıca zayıflıklar olarak gösteriliyor.

Kuzey Makedonya'da kayıt dışı ekonomi, ülke ekonomisinin en büyük yapısal sorunlarından biri olmaya devam ediyor. Her yıl kayıt dışı istihdam, elden ödeme ve vergi ile prim yükümlülüklerinden kaçınma nedeniyle devlet bütçesinden yüz milyonlarca avro kayboluyor. Analizler, kayıt dışı çalışmanın özellikle nakit ödemelerin, mevsimsel istihdamın ve küçük işletmelerin yoğun olduğu sektörlerde yaygın olduğunu gösteriyor. Tamamen kayıt dışı çalışanların yanı sıra, resmi olarak düşük maaşla gösterilip geri kalan ücretini elden alan çalışanlar da önemli bir sorun teşkil ediyor. Bütçeye ve Çalışanlara Çifte Zarar Bu uygulama, gelir vergisi ile emeklilik ve sağlık sigortası primlerinde doğrudan azalmaya yol açıyor. Ancak sonuçlar yalnızca devlet bütçesini etkilemiyor. Kayıt dışı çalışanlar, tam sosyal güvenceden yoksun kalıyor, daha düşük emeklilik maaşına mahkum oluyor ve işçi haklarını kullanma konusunda sınırlı kalıyor. Haksız Rekabet Kayıt dışı ekonomi aynı zamanda haksız rekabete de neden oluyor. Tüm çalışanlarını kayıtlı gösteren ve vergilerini düzenli ödeyen şirketler, yasal yükümlülüklerinden kaçınan işletmeler karşısında dezavantajlı duruma düşüyor. Bu şekilde, kurallara uymak dürüst şirketler için ek bir maliyet haline gelirken, piyasadaki herkes için geçerli bir standart olmaktan çıkıyor. Denetim Yetersizliği ve Artan Risk Resmi istatistikler son yıllarda işgücü piyasasında bazı iyileşmeler gösterse de, son analizler kayıt dışı çalışan sayısında yeniden artış olduğu konusunda uyarıyor. Yetersiz denetim, sınırlı kurumsal kapasite ve ihlallerin tespit edilip cezalandırılma olasılığının düşük olması başlıca zayıflıklar olarak gösteriliyor. Çözüm Önerileri Kayıt dışı ekonominin azaltılması için daha sık ve hedefe yönelik denetimler, kurumlar arası veri entegrasyonu, nakit dışı ödemelerin teşvik edilmesi ve vergi kurallarına gönüllü uyumun kaçınmaktan daha kazançlı hale geldiği koşulların yaratılması gerekiyor. Daha ciddi reformlar olmadan, devlet sağlık, eğitim, altyapı ve sosyal koruma için kullanılabilecek önemli gelirleri kaybetmeye devam edecek, binlerce çalışan ise tam yasal ve sosyal güvencenin dışında kalacak.