Çarpıcı rapor: Kuzey Makedonya'nın AB ortalamasına ulaşması için 100 yıl gerekli

Genel olarak Kuzey Makedonya'nın AB sosyal korumasını yakalaması için 100, ekonomik uyum için 33, sağlıkta AB düzeyi için 18, eğitim için 38, yönetişim için 31, çevre koruma için 100, dijitalleşme için 25 ve altyapı için 100 yıl gerekiyor.

Kuzey Makedonya'da Makedonya Araştırma ve Analiz Derneği'nin (ZMAI) hazırladığı rapor, ülkenin AB ortalamasına ulaşması için birçok alanda 100 yıla kadar zamana ihtiyaç duyabileceğini ortaya koydu. Rapora göre ülke, altyapı, çevre kalitesi ve sosyal koruma alanlarında AB seviyesine ulaşmak için yaklaşık 100 yıl gerektiriyor. Kişi başına GSYH'de AB ortalamasını yakalamak için de benzer şekilde 100 yıl öngörülüyor. Raporun tanıtımına AB ve İrlanda'nın Üsküp Büyükelçileri Mihalis Rokas ve Brendan Ward da katıldı. Büyükelçiler, reformların ve AB yasalarına uyumun bu açığı azaltacağını, ancak gerçek "oyun değiştiricinin" AB üyeliği olduğunu vurguladı. Büyükelçi Ward, İrlanda'nın 53 yıl önce AB'ye katıldığında GSYH'sinin AB ortalamasının yalnızca %40'ı düzeyinde olduğunu, bugün ise Birliğin en zengin üç ülkesinden biri haline geldiğini hatırlattı. Ward, Kuzey Makedonya'nın şu anda %39 düzeyinde olduğunu belirterek bunun objektif ama övgüye değer olmayan bir tablo olduğunu söyledi. Ward, hukukun üstünlüğü, kamu yönetimi kapasitesi ve yolsuzlukla mücadelenin ülkenin geleceği için kritik olduğunu, bu sorunların AB desteğiyle çözülebileceğini belirtti. Dünya Bankası hesaplarına atıfta bulunan Ward, Kkuzey Makedonya'nın 2050'ye kadar AB GSYH'sinin %70'inden fazlasına ulaşabileceğini, bunun için yasaların yalnızca uyumlaştırılmasının değil pratikte tam uygulanmasının gerektiğini söyledi. İrlanda'nın bağımsızlıktan sonra beş on yıl boyunca Birleşik Krallık'a bağımlı kaldığını ve ilk kez AB üyesi olduğunda eşit hissedip eşit masada müzakere ettiğini ekledi. Büyükelçi Rokas ise gerçek hukukun üstünlüğü olmadan Kuzey Makedonya'nın AB ile tam uyumunun mümkün olmayacağını, aksi halde işletmelerin yatırımlarının yeterince korunduğuna ikna olmayacağını söyledi. Rokas, ülkenin kamu yönetimi ve yolsuzluğu etkin şekilde kovuşturan savcılıklar gibi AB'nin temel taleplerine odaklanmasını istedi. "Gerçek dönüm noktası üyelik müzakerelerinin açılması olacak" diyen Rokas, mevzuatın istenildiği kadar reforme edilebileceğini ancak Makedonya'nın AB yolunda olduğuna duyulan güvenin yeniden tesis edilmesinin esas olduğunu belirtti. Açık Toplum Batı Balkanlar'dan Adriyana Lavçiska, ülkenin AB'ye "Avrupa bayraklı" yasaları kabul ederek daha hızlı, yaşam standardında ise daha yavaş yaklaştığını, ilerlemenin yavaş ve dengesiz olduğunu söyledi. Sabina Lange ise vetoların tarihinin ülkeyle başlamadığını, Fransa'nın Birleşik Krallık'ın AB üyeliğine yönelik tarihi "hayır"ının çok öncelere dayandığını hatırlattı. Rapora göre Kuzey Makedonya 2025'te AB uyum genel değerlendirmesinde ilerlemek yerine %0,1 geriledi. Dört alanda ilerleme, dört alanda gerileme kaydedildi. Ülkenin AB ortalamasına uyumu %64 düzeyinde. Son beş yıldaki gelişme hızıyla tüm alanlarda AB ülkelerinin refah, yaşam kalitesi ve hizmet düzeyine ulaşmak toplam 52 yıl alacak. Kuzey Makedonya bölgede gerileyen tek ülke olurken, Bosna-Hersek ile birlikte en altta yer alıyor. Karadağ'ın 32, Sırbistan'ın 48, Kosova'nın ise 38 yıla ihtiyacı olduğu belirtiliyor. Rapordaki en dikkat çekici sonuç sağlık alanında: Kuzey Makedonya, özellikle çocuk ölümlerindeki önemli düşüş sayesinde AB ile %80,3 uyumlu görünüyor ve bu alanda Avrupa'da zirvede, dünyada ise ilk sıralarda. Ülkede 100.000 kişiye 463 hastane yatağı ve 10.000 kişiye 33,8 doktor düşüyor; bu göstergelerde AB ile %90 (ve %80) uyum sağlanmış durumda. Çocuk ölümlerini önlemede ise %121 ile AB'nin %21 önünde. Ancak sağlığa ayrılan pay AB ortalamasının %67'si düzeyinde ve vatandaşlar masrafların %39,6'sını ceplerinden karşılıyor; bu, AB ortalamasının iki katı ve çoğunlukla uzman muayeneleri ile teşhis için harcanıyor. Kuzey Makedonya'nın AB'den en uzak olduğu alan çevre koruma. Korunan alan oranı AB ülkelerine yakın olsa da ulusal parkların ve diğer korunan bölgelerin kötü yönetimi nedeniyle sahada uygulanmıyor. Tek iyileşme yenilenebilir enerji gelişiminden kaynaklanıyor; ancak 100.000 kişiye 222 erken ölüm PM partikülleriyle aşırı kirlilikten kaynaklanıyor. Raporda yenilenebilir enerjide hızlı genişleme, enerji verimliliğinin artırılması, hava kirliliği kaynaklarının hedeflenmesi, atık yönetiminde tam reform ve su arıtma ile toplamanın öncelik haline getirilmesi öneriliyor; zira bu alanda AB ile uyum yalnızca %13 ve bu, herhangi bir alandaki en düşük oran. Ekonomide emekli maaşları ve asgari ücretlerdeki artış olumlu bulunuyor; asgari ücrette AB ile %75 uyum sağlanmış ve bu en güçlü ekonomik ilerleme. Ancak en yüksek gelirli %10'un AB ile %96 uyumlu olduğu, en düşük gelirli %20'nin ise AB vatandaşlarının gelirlerinin %58'ine ulaştığı belirtiliyor; bu da kazanımların eşitsiz dağıldığını gösteriyor. Sosyal koruma, AB ile uyumun en zayıf olduğu alanlardan biri; ülke AB düzeyinin yalnızca %33'üne ulaşıyor. Genel olarak Kuzey Makedonya'nın AB sosyal korumasını yakalaması için 100, ekonomik uyum için 33, sağlıkta AB düzeyi için 18, eğitim için 38, yönetişim için 31, çevre koruma için 100, dijitalleşme için 25 ve altyapı için 100 yıl gerekiyor. Altyapı, tüm güçlü inşa duyurularına rağmen ülkenin "hastalığı" olarak nitelendiriliyor. Ülkede 10.000 kilometrede 132 kilometre yol (AB ortalamasının %59'u) ve aynı alanda yalnızca 357 kilometre demiryolu bulunuyor. Şaşırtıcı biçimde, bu bağlamda en iyi durum su tedarikinin korunmasında görünüyor; yaz aylarındaki tüm zehirlenme vakalarına rağmen AB ortalamasıyla %80,8 uyum sağlanmış. Raporda daha nitelikli ve daha iyi ücretli işlerin artırılması, emeklilik katkı oranının yükseltilmesi, gelire göre artan oranlı vergilendirme ve kayıt dışı çalışmanın azaltılması öneriliyor. Çok övülen dijitalleşmenin tamamen reforme edilmesi gerektiği belirtiliyor; zira şu anda parçalı durumda ve devlet hizmetlerinin çoğu için vatandaşlar yine gişeye gitmek zorunda kalıyor. Kaçınılmaz olarak yargının bağımsızlığının güçlendirilmesinin yanı sıra raporun ana mesajı, Kuzey Makedonya'nın yalnızca reform yapmaması, siyasi değişimlere dayanıklı ve iktidara kim gelirse gelsin işleyecek bir sistem inşa etmesi gerektiği yönünde.