Kuzey Makedonya'da 101 bin kişi kayıt dışı çalışıyor!

Her 7 çalışandan biri sosyal güvenceden yoksun; sağlık, emeklilik ve yasal haklar hiç yok.

Devlet İstatistik Kurumu'nun son verilerine göre, Kuzey Makedonya'da halihazırda 101.000'den fazla vatandaş kayıt dışı olarak ya da herhangi bir iş sözleşmesi olmadan çalışıyor. Bu rakam, ülkedeki her 7 çalışandan birinin sosyal ve yasal koruma sisteminin tamamen dışında olduğu anlamına geliyor. Bu işçiler her gün işlerini yapıyor ancak resmi kurumlar için adeta "görünmez" durumdalar. Çünkü ne sigorta primleri yatırılıyor ne sağlık güvenceleri var ne de iş kazası durumunda yasal hakları bulunuyor. Bu kişilerin günlük yaşamı, aile bütçesi ve sağlık açısından doğrudan risk taşıyor. Hastane muayenesi veya tedavi masraflarını ceplerinden ödemek zorundalar çünkü sağlık güvenceleri yok. Hastalandıklarında veya yaralandıklarında ise o günün ücretini alamıyorlar. Dahası, kayıt dışı geçen yıllar emeklilik hesabına dahil edilmiyor. Bu da ilerleyen yaşlarda maddi güvenlik açısından doğrudan bir tehdit oluşturuyor. Kayıt dışı çalışanların büyük bir kısmı tarım, inşaat, konaklama ve yiyecek hizmetleri ile hizmet sektörünün belirli alanlarında yoğunlaşıyor. Tarımda genellikle aile işçileri veya kayıt dışı istihdam edilen mevsimlik işçiler söz konusu. İnşaat ve zanaat sektörlerinde ise işçiler, iş piyasasında başka alternatifleri olmadığı için kayıt dışı çalışmayı kabul ediyor. İstatistikler ilginç bir çelişkiyi de gözler önüne seriyor: Resmi işsizlik oranı düşerken, kayıt dışı ekonomide yaşayan insan sayısı artıyor. Bu durum, emeklilik ve sağlık fonlarının istikrarını da tehdit ediyor. Zira 100 binden fazla aktif çalışanın prim ödememesi nedeniyle devlet kasası önemli bir gelirden mahrum kalıyor. Sendika temsilcileri ve işgücü uzmanları, kurumların saha denetimlerini artırması gerektiği konusunda ısrarla uyarıyor. Aynı zamanda mevsimlik işçilerin yasallaştırılması için daha esnek modeller sunulması çağrısında bulunuyorlar. Ekonomistlerin beklediği bir sonraki adım ise voucher sistemi veya günlük bildirim gibi basitleştirilmiş çalışan kayıt sistemlerinin hayata geçirilmesi. Bu sayede vatandaşlar en azından temel bir güvenceye kavuşabilir, işverenler de kayıt dışılıktan çıkmaya teşvik edilebilir.