Dr. Eren Seyfullah: Asıl çözüm, çocukların taşıdığı yükü azaltan bir eğitim düzeni oluşturmak

Ortopedi ve travmatoloji uzmanı Dr. Eren Seyfullah, ağır okul çantalarının çocuklarda ağrıya, kas yorgunluğuna ve geçici duruş değişikliklerine yol açabileceğini belirterek, gereksiz fiziksel yüklerin azaltılması gerektiğini vurguluyor.

İlkokul 1-5. sınıf öğrencilerinin her gün taşıdığı ağır okul çantaları, çocukların kas-iskelet sağlığı açısından önemli bir tartışma konusu. Ortopedi ve travmatoloji uzmanı Dr. Eren Seyfullah, ağır çantaların oluşturabileceği riskleri, çanta ağırlığının değerlendirilmesinde dikkate alınması gereken ölçütleri ve sorunun azaltılması için alınabilecek önlemleri Yeniden Birlik’e anlattı. Ağır çantalar ağrıya ve geçici duruş değişikliklerine yol açabilir Yeniden Birlik: İlkokul çağındaki çocukların her gün ağır okul çantası taşıması; omurga, omuz ve sırt sağlığı açısından hangi somut riskleri oluşturabilir? Bu durum duruş bozukluklarına veya mevcut ortopedik sorunların artmasına yol açabilir mi? Eren Seyfullah: İlkokul dönemi, çocukların kemik, kas ve iskelet sistemlerinin hızla geliştiği, duruş alışkanlıklarının şekillendiği önemli bir dönemdir. Bu yaş grubundaki çocukların her gün vücut kapasitelerine göre ağır okul çantaları taşıması; özellikle boyun, omuz ve sırt bölgesinde ağrı, kas yorgunluğu ve fiziksel rahatsızlık hissine neden olabilir. Ağır çanta taşındığında çocuk, yükün oluşturduğu kuvveti dengelemek için gövdesini öne eğebilir, omuzlarını öne doğru çekebilir veya yürüyüş biçimini değiştirebilir. Çantanın tek omuzda taşınması ya da askıların uygun şekilde ayarlanmaması da yükün vücuda dengesiz dağılmasına neden olabilir. Bu durum, özellikle uzun süreli taşımalarda kas-iskelet sistemi üzerindeki zorlanmayı artırabilir. Ancak burada önemli bir bilimsel ayrım yapmak gerekir: Ağır okul çantası taşımak ile kalıcı omurga deformiteleri arasında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurmak için mevcut bilimsel kanıtlar yeterli değildir. Ağır çantaların skolyoza neden olduğu veya tek başına kalıcı bir duruş bozukluğu oluşturduğu söylenemez. Bununla birlikte, ağır yük taşımaya bağlı geçici postür değişiklikleri, kas yorgunluğu ve ağrı görülebilir. Özellikle hâlihazırda bel veya sırt ağrısı bulunan, omurga eğriliği nedeniyle takip edilen ya da başka ortopedik sorunları olan çocuklarda ağır çanta taşımak mevcut yakınmaları artırabilir. Bu çocukların yük taşıma koşulları bireysel olarak değerlendirilmelidir. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli belirtiler; çanta taşırken veya okul sonrasında tekrarlayan ağrı, omuzlarda belirgin baskı, uyuşma, karıncalanma, yürüyüşte değişiklik ve çocuğun çantayı taşımakta zorlanmasıdır. Bu şikâyetler sürekli tekrarlıyorsa yalnızca çantanın ağırlığı azaltılmamalı, altta yatan olası nedenler açısından da hekim değerlendirmesi yapılmalıdır. Sonuç olarak, ağır okul çantaları çocuklarda özellikle ağrı, yorgunluk ve geçici duruş değişiklikleri açısından önlenebilir bir risk faktörüdür. Amaç, çantanın mutlaka bir hastalığa yol açmasını beklemek değil, çocukların gelişim döneminde gereksiz ve tekrarlayan fiziksel yüklenmelerini azaltmaktır. Çanta ağırlığında yüzde 10 sınırı kesin bir güvenlik ölçütü değil Yeniden Birlik: Çocukların okul çantalarının ağırlığı konusunda okulların uygulaması gereken bilimsel veya tıbbi bir ölçüt var mı? Çantanın ağırlığı değerlendirilirken çocuğun fiziksel gelişimi, taşıma süresi ve okula gidip gelirken yürüdüğü mesafe nasıl dikkate alınmalı? Eren Seyfullah: Okul çantalarının ağırlığı değerlendirilirken yalnızca çantanın kilogram cinsinden ağırlığına bakmak yeterli değildir. Çocuğun vücut ağırlığı, yaşı, fiziksel gelişimi, kas-iskelet sistemi kapasitesi, çantanın vücuda uygunluğu ve yükün ne kadar süre taşındığı birlikte değerlendirilmelidir. Literatürde okul çantasının çocuğun vücut ağırlığının yüzde 10'unu aşmaması yönünde yaygın öneriler bulunmakla birlikte, bu sınırın her çocuk için kesin olarak güvenli olduğunu gösteren güçlü bilimsel kanıtlar mevcut değildir. Sistematik derlemeler, çanta ağırlığı ile bel ağrısı arasında tutarlı bir nedensel ilişki ortaya koyamamıştır. Buna karşılık, ağır çantaların vücut duruşunda ve yürüme mekaniğinde geçici değişikliklere neden olabildiği gösterilmiştir. Bu nedenle benim koruyucu sağlık yaklaşımım, çanta ağırlığını mümkün olduğunca düşük tutmak ve yüzde 10'u pratik bir hedef olarak değerlendirmektir; bunu mutlak bir tıbbi güvenlik sınırı olarak görmemek gerekir. Özetle: Bilimsel açıdan en doğru yaklaşım, tüm çocuklara tek bir kilogram sınırı uygulamaktan ziyade, çantayı mümkün olduğunca hafif tutmak, taşıma süresini azaltmak ve çocuğun bireysel kapasitesine göre değerlendirme yapmaktır. Çocukların sağlığı için kalıcı hasarı beklememeliyiz Yeniden Birlik: Bir ortopedi ve travmatoloji uzmanı olarak, çocukların her gün ağır çantalar taşımasından endişe duyan ebeveynlerin itirazlarını nasıl değerlendiriyorsunuz? Millî Eğitim ve Bilim Bakanlığına, okul yönetimlerine ve öğretmenlere bu sorunun azaltılması için hangi somut önlemleri önerirsiniz? Eren Seyfullah: Ebeveynlerin bu konudaki endişelerini son derece anlaşılır ve haklı bir koruyucu sağlık yaklaşımının parçası olarak değerlendiriyorum. Çocukların gelişim döneminde gereksiz fiziksel yük taşımalarının önlenmesi, yalnızca ailelerin değil, eğitim sisteminin ve toplum sağlığından sorumlu kurumların da ortak sorumluluğudur. Burada bilimsel yaklaşımımızı doğru ifade etmemiz gerekiyor: Ağır okul çantalarının her çocukta kalıcı omurga hasarına yol açtığını söylemek doğru değildir. Bununla birlikte, çantanın ağırlığının ve taşıma koşullarının çocukta ağrıya, kas yorgunluğuna ve geçici duruş değişikliklerine neden olabileceğini biliyoruz. Dolayısıyla önleyici tedbirler almak için kalıcı bir hasarın ortaya çıkmasını beklememeliyiz. Çocukların sağlığı ortak sorumluluğumuzdur Bir ortopedi ve travmatoloji uzmanı olarak benim temel mesajım şudur: Çocukların okul çantaları, eğitim hayatının kaçınılmaz bir parçası olabilir; ancak gereğinden ağır çantalar taşımaları kaçınılmaz değildir. Bu sorunu yalnızca çocuklara doğru çanta taşıma alışkanlığı kazandırarak çözmemiz mümkün değil. Asıl çözüm, çocukların her gün taşımak zorunda kaldıkları yükü azaltan bir eğitim düzeni oluşturmaktır. Ailelerin, öğretmenlerin, okul yönetimlerinin koordineli hareket etmesi gerekir. Bilimsel veriler doğrultusunda, gereksiz yükleri azaltmak, çocukların fiziksel zorlanma belirtilerini dikkate almak ve koruyucu önlemleri yaygınlaştırmak en doğru yaklaşımdır. Çünkü çocuk sağlığında önceliğimiz, yalnızca hastalıkları tedavi etmek değil, önlenebilir riskleri mümkün olduğunca erken ortadan kaldırmaktır. H.Gina