Yargıçlar Birliği: Adalet, kaynak olmadan etkili olamaz

Birlik, reformların sürekli duyurulmasına, yeni stratejilerin kabul edilmesine ve mevzuatın değiştirilmesine rağmen mahkemelerdeki gerçek çalışma koşullarının sürekli kötüleşmesinin endişe verici olduğunu belirtti.

Kuzey Makedonya Cumhuriyeti Yargıçlar Birliği, Yargı Konseyi'nin 2025 yılına ilişkin mahkemelerin işleyişine dair Yıllık Raporu'nun yayımlanmasını memnuniyetle karşıladığını ve raporu yargıdaki durumun gerçekçi ve endişe verici bir yansıması olarak kabul ettiğini açıkladı. Birlik, özellikle yargıç, mahkeme personeli ile mali ve maddi kaynak eksikliğine ilişkin bölümlere dikkat çekti. Birliğe göre rapor, devletin üçüncü erki olan yargının düşürüldüğü endişe verici durumu açık ve net biçimde ortaya koyuyor. Yargıç kadrolarının yeterince doldurulmaması, mahkeme idaresindeki ciddi eksiklik ve sınırlı bütçe kaynaklarına ilişkin verilerin yalnızca istatistiksel göstergeler olmadığını belirten Birlik, bunların yargı sisteminin işlevselliği ve vatandaşlara zamanında adalet sağlama kapasitesi açısından ciddi bir uyarı olduğunu vurguladı. Birlik, reformların sürekli duyurulmasına, yeni stratejilerin kabul edilmesine ve mevzuatın değiştirilmesine rağmen mahkemelerdeki gerçek çalışma koşullarının sürekli kötüleşmesinin endişe verici olduğunu belirtti. Birlik açıklamasında, "Reformlar bildiri niteliğinde taahhütler ve kâğıt üzerinde kalan yasal çözümler olarak kalmamalı, uygulamada somut ve ölçülebilir sonuçlar üretmelidir. Rapordaki sayılar, uygun kaynaklar, personel güçlendirmesi ve işlevsel çözümlerle desteklenmediği takdirde normatif değişikliklerin yalnızca iyileşmeyi garanti etmediğini değil, durumun daha da kötüleşmesini engelleyemediğini de gösteriyor" denildi. Yargıçlar Birliği, bu sorunların ciddiyetine daha önce birçok kez dikkat çektiğini ve acil, sistemik ve uzun vadeli önlemler alınmadan yargı sisteminin daha da zayıflaması riskinin gerçek olduğu uyarısında bulunduğunu hatırlattı. Birliğe göre bugünkü veriler, uyarıların yersiz olmadığını ve gerekli çözümlerin ertelenmesiyle artık zaman kaybedilmemesi gerektiğini doğruluyor. Uluslararası kuruluşlar da benzer uyarılarda bulunuyor Yargının karşılaştığı zorluklara ilişkin benzer tespitler, uluslararası kuruluşların, misyonların ve sivil toplum temsilcilerinin rapor ve analizlerinde de yer alıyor. Bu belgeler, asgari personel ve mali kaynaklarla çalışmaya bırakılmayacak, bağımsız, etkili ve hesap verebilir bir yargı için gerçek koşulların sağlanması gerektiğine işaret ediyor. Yargı bağımsızlığı yalnızca anayasal ve yasal güvencelerle değil, aynı zamanda uygun bütçe, profesyonel hizmet ve yargı fonksiyonunun kesintisiz yerine getirilmesi için koşullarla sağlanır. Birlik, hukukun üstünlüğüne yönelik uluslararası destek kapsamında durumun iyileştirilmesine yönelik somut yön ve imkânların zaten belirlendiğini belirtti. Bunlar arasında mahkeme ağının vatandaşların gerçek ihtiyaçlarına göre revize edilmesi, yapay zekâ ve dijitalleşmenin yargı süreçlerine uygulanması, mahkeme hizmetinin profesyonelleştirilmesi ve personel açısından güçlendirilmesi ile uygun ve öngörülebilir yargı bütçelemesi yoluyla mali bağımsızlığın sağlanması yer alıyor. Birliğe göre bu çözümler yalnızca raporlarda ve proje belgelerinde tavsiye olarak kalmamalı; somut politikalara, yasal çözümlere dönüştürülmeli ve mali kaynaklar sağlanmalı. Ayrıca reformların oluşturulmasında yargıçların ve mahkeme idaresinin aktif katılımı gerekli; çünkü sorunları ve ihtiyaçları günlük mahkeme işleyişinde en yakından onlar tanıyor. "Yargı ayrıcalık değil, onurlu ve bağımsız çalışma koşulları istiyor" Birlik, bu koşullara rağmen mahkemelerin ve yargıçların yasal yükümlülüklerini yerine getirmeye ve davaları çözmeye devam ettiğini, bunu çoğu zaman insanüstü çabalarla ve ciddi ölçüde kısıtlı kaynaklarla yaptığını vurguladı. Personel kaybı, yargıç eksikliği ve artan iş yüküne rağmen yargının verimli işleyiş ve çözülmemiş dava birikimini azaltmak için azami çaba gösterdiğini belirten Birlik, bunun profesyonellik, iyi organizasyon ve mevcut kapasitelerin sorumlu yönetimiyle sağlandığını kaydetti. Birlik, bu örneklerin tüm yargı sisteminde iyi uygulamaların belirlenmesi ve uygulanması için temel oluşturması gerektiğini, çalışanların ek gayreti sayesinde elde edilen izole başarılar olarak kalmaması gerektiğini ifade etti. Yargıçlar Birliği, yargının ayrıcalık değil, anayasal işlevini onurlu, bağımsız ve etkili biçimde yerine getirme koşulları istediğini vurguladı. Tüm reformların nihai amacının vatandaşların haklarının korunması, uyuşmazlıkların zamanında çözülmesi ve yargıya güvenin güçlendirilmesi olması gerektiğini belirtti. Birlik açıklamasında, "Bu nedenle mahkemelerin gerçek ihtiyaçlarına, sistemdeki olumlu uygulamalara ve ilgili uluslararası raporların tavsiyelerine dayanan acil, uygulanabilir ve ölçülebilir önlemler gerekiyor. Reformlar kısa vadeli siyasi hedeflerin ve bildiri niteliğindeki taahhütlerin değil, uzman analizlerin, kurumsal diyaloğun ve uzun vadeli bir vizyonun sonucu olmalı" denildi. Yargıçlar Birliği, yargı sisteminin iyileştirilmesine yönelik süreçlere aktif olarak katılmaya hazır olduğunu yineledi ve durumun üstesinden gelinmesi için koordineli kurumsal eyleme çağrıda bulundu. İşlevsel, bağımsız ve etkili bir yargının sağlanmasının tüm yetkili kurumların ortak yükümlülüğü olduğu vurgulandı. Birlik, "Adalet, yargıçlar, profesyonel bir mahkeme hizmeti ve uygun kaynaklar olmadan etkili olamaz. Yargı, devlete ve vatandaşlara karşı tüm yükümlülüklerini yerine getirmesi beklenirken yeteneklerinin sınırında ayakta tutulmaya bırakılmamalı" ifadelerine yer verdi.