Bir bardak çayda saklı koca bir ömür: Neriman Dalip’in Sloga hatıraları

Üsküp’ün tarihî Türk Çarşısı’nda, Muratpaşa Camii yakınlarında bulunan Sloga Çayhanesi’nde Neriman Dalip ile geçmişe uzanan bir sohbet gerçekleştirdik. 1948 yılında Üsküp’te dünyaya gelen Neriman Dalip, çocukluk yıllarından itibaren Sloga’nın ve futbolun içinde olmuş. Hayatının büyük bölümünü bu çevrede geçiren Dalip, eski maçları, unutulmaz galibiyetleri, çayhanenin müdavimlerini, domino seslerini ve zamanla kaybolan dostlukları kendine özgü anlatımıyla hatırlıyor. Onun hikâyesinde Sloga, yalnızca bir futbol kulübü veya çay içilen bir mekân değil; neredeyse bir ömre yayılan bir bağlılığın adı.

Üsküp’ün tarihî Türk Çarşısı’nda, Muratpaşa Camii’nin yakınında bulunan Sloga Çayhanesi, yıllardır farklı kuşakların bir araya geldiği mekânlardan biri. Burada içilen çayların, yapılan sohbetlerin, oynanan oyunların ve futbol tartışmalarının kendine özgü bir geçmişi var. Sloga, bir dönem yalnızca çay içmek için uğranılan bir yer değil, insanların birbirini tanıdığı, dostlukların kurulduğu ve futbol sevgisinin paylaşıldığı bir buluşma noktasıydı. Bu mekânın geçmişine yakından tanıklık eden isimlerden biri de Neriman Dalip. 1948 yılında Üsküp’ün Gazibaba semtinde dünyaya gelen Dalip, hayatının 76 yılını burada geçirdiğini, bugün ise Butel’de yaşadığını anlatıyor. Yaşamından memnun olup olmadığını sorduğumuzda cevabı kısa ve içten: “Fazlasıyla memnunum. Allah’a binlerce şükürler olsun.” Ancak Dalip’in hayat hikâyesinde özel bir yere sahip olan Sloga’dan söz etmeye başladığımızda anlatacakları uzayıp gidiyor. Çünkü onun için Sloga, yalnızca geçmişte gidip geldiği bir yer değil; çocukluğunun, gençliğinin, dostluklarının ve hayatının önemli bir bölümünün geçtiği bir adres. Çocuk yaşta başlayan Sloga ve futbol tutkusu Neriman Dalip’in Sloga ile tanışıklığı çocukluk yıllarına dayanıyor. Futbola duyduğu ilgi, onu küçük yaşlardan itibaren Çayır Stadı’na götürmüş. O dönemde maçları ve antrenmanları kaçırmamaya çalıştığını anlatan Dalip, futbolun günlük hayatının ne kadar büyük bir bölümünü kapladığını şu sözlerle hatırlıyor: “Ben küçükken Çayır Stadı’na gitmeye başladım. Her gün okuldan sonra, işten sonra yemeğimi yer, antrenmana veya maça giderdim. Antrenmanları, maçları... Hiçbir şey kaçırmıyorum. Bir gün ben de gençlerde oynayabilecek bir yaşa geldim.” Onun anlattıklarında futbol, yalnızca hafta sonları izlenen bir spor değil. Maçlar, antrenmanlar ve takımın gündelik yaşamı, gençlik yıllarının doğal bir parçası. Sloga’yı takip etmek, futbolcuları tanımak ve takımın gelişimini izlemek, yıllar içinde güçlü bir taraftarlık duygusuna dönüşmüş. Dalip’in hafızasında özellikle unutamadığı karşılaşmalardan biri, Sloga’nın Manastır Metalec ile oynadığı ve Makedon Ligi’ne yükselme mücadelesi açısından büyük önem taşıyan maç. İlk karşılaşmanın Manastır’da 2-2 sona erdiğini hatırlıyor. Rövanşta ise rakibin önce 1-0 öne geçtiğini, ardından Sloga’nın arka arkaya bulduğu gollerle karşılaşmayı 5-1 kazandığını anlatıyor. O günün heyecanını yıllar geçmesine rağmen hâlâ ilk günkü gibi hatırlıyor: “O maçı kazanırsak biz Makedon Ligi’ne giriyoruz.” Maçın gidişatını anlatırken skorları tek tek sayıyor: “1-1, 2-1, 3-1, 4-1, 5-1. Perişan ettik ha.” Bu karşılaşma, Dalip için yalnızca bir galibiyet değil, Sloga taraftarlığının en coşkulu hatıralarından biri. Maçın ardından yaşananları anlatırken o günkü sevinci yeniden yaşıyor. Karşılaşma biter bitmez taraftarların Çayır’dan şehir merkezine doğru yürüdüğünü, sokakların dolduğunu ve kutlamaların bütün çevreye yayıldığını hatırlıyor: “Maç biter bitmez... Çayır’dan cadde madde hep kapandı. Sloga! Buraya, çarşıya geliyoruz. Meydana. O günler, o gençlik, deli günlerimden.” Bu sözlerde yalnızca bir maçın sevinci değil, bir dönemin taraftar kültürü de saklı. İnsanların takımlarına duyduğu bağlılık, maçtan sonra sokaklara taşan ortak bir heyecana dönüşüyordu. “Hayatımın dörtte üçü herhalde Sloga’da geçmiştir” Dalip’in Sloga ile ilişkisi yıllar içinde daha da derinleşmiş. Çayhanenin kendisi için ne ifade ettiğini sorduğumuzda, burayı sıradan bir çay mekânı olarak görmediğini özellikle belirtiyor: “Vallahi çay mekânı dersen o yanlış olur. Hayatımın çok önemli bir parçası. Çünkü hayatımın dörtte üçü herhalde Sloga’da geçmiştir. Boş zamanlarımda, her Allah’ın günü Sloga’ya girmesem bile başka bir işim de olursa buradan geçerdim.” Bu sözler, onun için Sloga’nın günlük yaşamda nasıl bir yer tuttuğunu anlatmaya yetiyor. Bazen çay içmek, bazen arkadaşlarla karşılaşmak, bazen de yalnızca kapının önünden geçerken içeride kimlerin olduğunu görmek... Sloga’ya uğramak, Dalip’in hayatında yıllar boyunca devam eden bir alışkanlık olmuş. Çayhaneye doğru gelirken kapının önünde kimlerin toplandığına baktığını, tanıdık yüzleri görünce içeri girmek için daha da istek duyduğunu anlatıyor: “Aklıma geliyor, yukarıdan gelince bakıyorum kapı önüne toplanmış mı arkadaşlar... Bakıyorum kapının önüne kim gelmiş, kim gelmemiş. Ha, bu gelmiş, bu gelmiş. Burada muhabbet olacak yani.” Bu küçük ayrıntı, eski Sloga’nın sosyal hayatını anlamak açısından oldukça önemli. İnsanlar buraya yalnızca bir şey içmek için gelmiyor, birbirlerini görmek ve sohbet etmek için de uğruyordu. Kapının önünde toplanan arkadaşlar, içerideki masalar ve tanıdık sesler, mekânın günlük ritmini oluşturuyordu. Dalip, o dönemdeki ilişkileri anlatırken dostluğun ve samimiyetin önemini de vurguluyor: “Çok net dostluk ve samimiyet çayı. Ama o zamanlar da biz, böyle diyorum ya, fazla karışan olmuyordu etraftan. Genelde hep birbirimizi tanıyanlar, bilenler, Üsküplüler.” Amduş Abi’nin çayı, Dilaver’in lezzeti Sloga’nın geçmişini anlatırken Dalip’in hafızasında yalnızca maçlar ve arkadaşlar değil, çayhanenin çalışanları ve çay servisi de önemli bir yer tutuyor. Eski dönemlerde Üsküp’te çay içilecek yerlerin bugünkü kadar yaygın olmadığını söyleyen Dalip, Amduş Abi’yi özellikle hatırlıyor. Onun çay hazırlama ve servis etme biçimi, yıllar sonra bile gözünün önünden gitmemiş: “O zamanlarda Üsküp’te çaycı yoktu, bir tane tek Sloga çaycısı vardı. Bu çay, rahmetli Amduş Abi, ocakçı çayı yapan. Çaylar parlar, elinde koskocaman bir tepsi alırdı. 20-30 tane çay, hafif kuş gibi geliyor böyle 2-3 parmakla. İmrenirdim bakasın adama ya. Üstü başı tertemiz falan bilmem ne. Ama çay da çok güzel yapılırdı.” Bugün de çayın Sloga’daki öneminin devam ettiğini düşünüyor. Ancak başka yerlerde aynı tadı bulamadığını söylüyor. Özellikle Dilaver’in hazırladığı çayın kendisi için ayrı bir yeri var: “Ama bizim Dilaver’in burada yaptığı çayı bir yerde o tadı alamıyorum, doğru söylüyorum. Buradaki çayın tadında, arkadaşlık da var, çok nedenler var yani.” Domino sesleri, masa tenisi ve eski kahvehane hayatı Sloga’nın eski günlerinde çayhanede farklı oyunlar da oynanırdı. Dalip, o dönemde domino, masa tenisi ve bilardonun mekânın günlük yaşamının bir parçası olduğunu anlatıyor: “Domino vardı. Ve içeride vardı bizim bir tenis masası. Ping pong dediğimiz. Ve bilardo. Gençler teniste, bilardoda; yaşlılar dominoda.” Bu oyunlar, farklı kuşakların aynı mekânda ama kendi alışkanlıkları içinde vakit geçirmesini sağlıyordu. Gençler masa tenisi ve bilardo oynarken daha yaşlı müdavimler domino masalarının etrafında toplanıyordu. Dalip’in özellikle hatırladığı seslerden biri de domino taşlarının masaya vurulması. O günlerin seslerini anlatırken konuşmasına heyecan da yansıyor: “Domino sesleri hâlâ hatırınızda mı? O biçim, o biçim. Oradan patlıyor. Nasıl masalar patlıyor. Bir, ha babam de babam derken... Fakat hep onlarda bir zevk vardı yani. Şimdi o zevk yok.” Bu anlatım, eski Sloga’nın yalnızca görüntüsünü değil, sesini de hafızaya taşıyor. Domino taşlarının masaya bırakılması, oyuncuların birbirlerine takılması, sohbetler ve kahkahalar... Bunların hepsi çayhanenin atmosferini oluşturuyordu. Neriman Dalip’e göre eski çayhanenin en önemli özelliklerinden biri, insanların birbirlerini tanıması ve birlikte vakit geçirmekten keyif almasıydı. Bugün aynı ortamın ve aynı samimiyetin bulunmadığını düşünüyor. “Fakat o kahve o zamanlarda o esnaf, o insan, o ihtiyarlar, o muhabbet yok yani yok. Onu inanmam ki artık kimse yaşatabilir.” Sloga yalnızca bir çayhane değildi Dalip’in anlattıklarına göre Sloga’nın geçmişteki önemi, burada kurulan sosyal ilişkilerle sınırlı değildi. Çayhanenin futbol kulübüyle de doğrudan bağlantısı bulunuyordu. Sloga’nın kulüp olarak ihtiyaçlarını karşılamasında çayhanenin gelirlerinin önemli bir rol oynadığını hatırlıyor. Kulübün kuruluş amacını ve çayhanenin bu yapı içindeki yerini anlatırken, buranın kulübün finansmanına destek sağlamak üzere de kullanıldığını ifade ediyor: “İçeride şey vardı. Tam spor Sloga. Spor kulübü amacıyla kurulmuş. Kulübü idare etmek için. Finansi idare etmek için kulübü kurulmuş. O kahveden kulüp idare olacak.” Dalip’in anlattığına göre elde edilen gelirler, kulübün çeşitli giderlerinin karşılanmasına katkı sağlıyordu. Formalar, deplasman yolculukları, yemek ve diğer ihtiyaçlar bu kaynakla karşılanıyordu: “Formalar... Deplasman yolculukları. Yemek içmek. Hep Sloga çayhanesi karşılardı. Başka bir yardım bir yerden yok yani.” Bu hatıra, Sloga Çayhanesi ile futbol kulübü arasındaki ilişkinin ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor. Çayhane, taraftarların maçlardan sonra buluştuğu bir yer olmanın yanı sıra kulübün yaşamasına katkı sunan bir yapı olarak da hafızalarda yer etmiş. “Beni bir taraftan kovsalar, öbür taraftan yine gelirim” Neriman Dalip, Sloga'ya duyduğu bağlılığı anlatırken taraftarlığının ne kadar güçlü olduğunu da açıkça ifade ediyor. Yıllar boyunca takımını desteklediğini, maçların heyecanını yaşadığını ve zaman zaman oldukça ateşli bir taraftar olduğunu söylüyor. Kendini anlatırken kullandığı sözler, Sloga'ya duyduğu sevginin kolay kolay değişmeyeceğini gösteriyor: “Beni bir gün dayakla bir taraftan kovsalar, öbür taraftan gelir yine görürüm. Bir şey olmamış gibi. Öyle bir şey var içimde Sloga için.” Sloga’nın bugünkü durumu ve isminin değişmesi Sloga’nın geçmişini büyük bir özlemle anlatan Dalip, kulübün bugünkü durumuna ilişkin eleştirilerini de saklamıyor. Yaklaşık 15 yıldır stada gitmediğini belirterek bu kararının arkasında kulübün zaman içinde yaşadığı değişimin bulunduğunu söylüyor: “15 seneden beri stada gitmemişim.” Kulübün siyasetle ilişkisi konusunda da oldukça açık konuşuyor: “Sloga bir siyaset kulübü oldu. Siyasetçilerin bir kulübü oldu.” Sloga isminin değiştirilmesi de Dalip’in kabullenmekte zorlandığı konuların başında geliyor. Ona göre kulübün adı, yalnızca bir isimden ibaret değil; geçmişi, taraftarları ve yıllar boyunca oluşan aidiyet duygusunu temsil ediyor. İsim değişikliğiyle ilgili düşüncelerini dile getirirken tepkisini şu sözlerle ifade ediyor: “Ondan ne gelir millete, değiştirmişsin adını? Şkupi mi? Mupi mi? Bak bugün ne dereceye geldiler. Bunu ne için söylüyorum? Böyle olacağını biliyordum.” Dalip, takımın geçmişteki kimliğini ve taraftar kültürünü kaybetmesinden duyduğu üzüntüyü anlatıyor. Kulübün ligden düşmesini de bu sürecin acı sonuçlarından biri olarak değerlendiriyor: “Ne oldu? Geçen sene ligden düştüler. Bir puanla. Bir puanla. Bu rezillik olmamış Makedonya’da.” Takımın geleceğine ilişkin endişelerini de dile getiren Dalip, kulübün daha da zor bir duruma düşmesinden korkuyor. Onun için Sloga'nın yaşadığı sorunlar, yalnızca sportif başarısızlık olarak değerlendirilemez. Bu durum, geçmişten bugüne taşınan bir aidiyetin zayıflaması anlamına geliyor. Eski taraftar kültürü ve bugünün tribünleri Dalip'in hatırladığı eski taraftar kültüründe maçların ardından yaşananlar da bugünkünden farklıydı. Karşılaşma bittiğinde taraftarlar sakin şekilde stadyumdan çıkar, mahallelerine dağılırdı. Futbolun heyecanı yaşanır, ancak maç sonrasında da gündelik hayatın düzeni korunurdu. Eski günleri anlatırken taraftarların maçtan sonra mahallelerine doğru yürüyerek dağıldığını hatırlıyor: “Stad’dan çıkar çıkmaz herkes sakin sakin, yavaş yavaş mahallelerine... Böyle Çayır’dan çıkıyoruz. Sakin sakin evlerine dağılırlar.” Bugün ise taraftar davranışlarının kulübe zarar verdiğini düşündüğü olaylara dikkat çekiyor. Ona göre taraftarlık, yalnızca takımı desteklemek değil, aynı zamanda kulübün geleceğini ve itibarını da korumak anlamına geliyor. Eski dostlukların ve eski Sloga'nın özlemi Neriman Dalip'in anlattığı Sloga, zaman içinde yalnızca futboluyla değil, etrafında oluşan insan ilişkileriyle de özel bir yer edinmiş. Çayhanede tanıştığı arkadaşlar, birlikte izlediği maçlar, domino masaları, Amduş Abi'nin taşıdığı çay tepsisi ve Dilaver'in hazırladığı çay, hafızasında bir araya gelerek geçmişin canlı bir tablosunu oluşturuyor. Bugün aynı mekâna geldiğinde geçmişten kalan izleri hâlâ görüyor. Ancak eski insanları, eski sohbetleri ve eski atmosferi bulamadığını düşünüyor. Bir zamanlar her gün karşılaştığı arkadaşların bir kısmı artık hayatta değil, bir kısmı ise farklı yerlere dağılmış durumda. Buna rağmen Sloga'ya olan bağlılığı devam ediyor. Onun için burası, geçmişte yaşananların unutulmadığı ve hatıraların hâlâ canlı tutulabildiği bir yer. Dalip'in hikâyesi, bir futbol taraftarının anılarından çok daha fazlasını anlatıyor. Eski Üsküp'ün mahalle kültürünü, insanların birbirine duyduğu saygıyı, çayhanelerin sosyal hayattaki yerini ve futbolun bir topluluğu nasıl bir araya getirebildiğini gösteriyor. Neriman Dalip'in anlattığı bütün bu hatıraların ardından geriye, Sloga'ya duyduğu sevgiyi en iyi anlatan o söz kalıyor: “Beni bir gün dayakla bir taraftan kovsalar, öbür taraftan gelir yine görürüm. Bir şey olmamış gibi. Öyle bir şey var içimde Sloga için.” H.Gina