35 yılda Kuzey Makedonya: Daha az nüfus, daha yaşlı toplum

Kuzey Makedonya’da 35 yılda nüfus azaldı, toplum yaşlandı ve doğumlar geriledi. Buna karşılık yaşam süresi uzadı, işsizlik ve dijitalleşme göstergeleri iyileşti.

Kuzey Makedonya’nın bağımsızlığının 35. yılında ülkenin demografik yapısı önemli ölçüde değişti. Nüfus azalırken toplum yaşlandı, doğumlar geriledi ve genç nüfusun göçü ülkenin en önemli demografik sorunlarından biri haline geldi. Buna karşın yaşam beklentisi yükseldi ve işsizlik önemli ölçüde geriledi. Kuzey Makedonya’nın son 35 yıllık demografik tablosu, ülkenin önemli bir dönüşüm geçirdiğini ortaya koyuyor. Devlet İstatistik Kurumu verilerine göre 2021 nüfus sayımında ülkede 1 milyon 837 bin kişi kaydedildi. Bu sayı, 1994 yılına kıyasla yaklaşık 109 bin kişilik bir düşüş anlamına geliyor. Nüfusun yalnızca sayısı değil, yaş yapısı da değişti. Ortalama yaş 1990’lı yılların başındaki yaklaşık 33 seviyesinden bugün 42'ye yaklaştı. Kadınların ilk çocuklarını dünyaya getirme yaşı da yaklaşık beş yıl ileriye taşındı. Eski Devlet İstatistik Kurumu Başkanı Apostol Simovski, demografik krizin son yıllarda ortaya çıkan yeni bir sorun olmadığını, köklerinin 1970'li yılların sonlarına kadar uzandığını belirtiyor. Simovski'ye göre doğumların azalması ve ölüm oranlarının yükselmesi, uzun süredir devam eden demografik dönüşümün temel göstergeleri arasında yer alıyor. En büyük sorun göç Demografik değişimin en belirgin göstergelerinden biri eğitim çağındaki nüfusta görülüyor. 1990'ların başında yaklaşık 260 bin olan ilkokul öğrencisi sayısı bugün yaklaşık 179 bine gerilemiş durumda. Simovski, düşük doğum oranlarının önemli bir sorun olduğunu ancak ülke açısından asıl büyük tehdidin genç nüfusun yurtdışına göç etmesi olduğunu vurguluyor. Gençlerin ülkeden ayrılması yalnızca mevcut nüfusun azalmasına yol açmıyor. Aynı zamanda ülkede gerçekleşmesi beklenen gelecekteki doğumların da başka ülkelerde gerçekleşmesine neden oluyor. Böylece göç, Kuzey Makedonya'nın demografik yapısını hem doğrudan hem de dolaylı olarak etkiliyor. Daha uzun yaşam 35 yıllık süreçteki bütün göstergeler olumsuz değil. Kuzey Makedonya vatandaşlarının yaşam beklentisi de önemli ölçüde arttı. 1995 yılında erkeklerde yaklaşık 70 yıl olan doğuşta beklenen yaşam süresi bugün yaklaşık 75 yıla yükseldi. Kadınlarda ise bu süre yaklaşık 74 yıldan 79 yılın üzerine çıktı. Ancak ülke hâlâ Avrupa ortalamasının gerisinde bulunuyor. Daha önce yayımlanan demografik değerlendirmelerde, 2022 yılında Kuzey Makedonya'da doğuşta beklenen yaşam süresinin erkeklerde 72,2, kadınlarda ise 76,7 yıl olduğu belirtilmişti. İşsizlikte büyük gerileme Son 35 yılda ekonomik göstergeler açısından da önemli değişiklikler yaşandı. 1990'ların sonlarında yaklaşık yüzde 36 seviyelerinde olan işsizlik oranı, 2025 yılında yüzde 11,5'e kadar geriledi. Bu durum, bağımsızlık sonrası dönemde işgücü piyasasında yaşanan en önemli değişimlerden biri olarak öne çıkıyor. Dijitalleşme hızlandı Teknoloji kullanımı da toplumun yaşam biçimini değiştiren önemli faktörlerden biri oldu. 2006 yılında internet kullananların oranı yaklaşık dört kişiden biriyken, bugün nüfusun yaklaşık yüzde 90'ı internet kullanıyor. Gençlerde internet kullanımı ise neredeyse yüzde 100'e ulaşmış durumda. Demografik tablo alarm veriyor Bununla birlikte düşük doğum oranı, yaşlanan nüfus ve gençlerin yurtdışına göçü ülkenin geleceği açısından ciddi bir sorun oluşturmaya devam ediyor. 2023 yılında Kuzey Makedonya'da yalnızca 16 bin 737 canlı doğum gerçekleşti. 2007 yılında bu sayı 22 bin 688 idi. Aynı dönemde ölüm sayısı da artarak 2023 yılında 20 bin 187'ye ulaştı. Böylece doğal nüfus artışı üzerindeki baskı daha da güçlendi. Uzmanlara göre nüfusun yaşlanmasında düşük doğurganlığın yanı sıra yaşam süresinin uzaması ve özellikle 20-40 yaş grubundaki kişilerin yurtdışına göç etmesi belirleyici rol oynuyor. Sonuç olarak Kuzey Makedonya'nın 35 yıllık demografik hikâyesi iki farklı tablo ortaya koyuyor: Ülke daha az nüfuslu ve daha yaşlı bir topluma dönüşürken, vatandaşlar geçmişe kıyasla daha uzun yaşıyor. Ancak genç nüfusun korunması ve göçün azaltılması, ülkenin önündeki en önemli demografik sınavlardan biri olmaya devam ediyor.