Yapay zeka iş dünyasını değiştiriyor: Makedonya’daki çalışanları ne bekliyor?

Gelişmiş Avrupa ekonomilerinde her 10 çalışandan yaklaşık 6’sı yapay zekadan büyük ölçüde etkilenebilecek mesleklerde çalışıyor. IMF’ye göre bu durum işlerin yüzde 60’ının ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor. Ancak teknolojiye hızlı uyum sağlayan çalışanlar ve şirketlerle geride kalanlar arasındaki farkın büyümesi bekleniyor.

Yapay zeka çalışma hayatını hızla değiştirirken, Avrupa'da milyonlarca çalışanın yaptığı görevlerin önümüzdeki yıllarda dönüşmesi bekleniyor. Gelişmiş Avrupa ekonomilerinde her 10 çalışandan yaklaşık 6’sı yapay zekadan büyük ölçüde etkilenebilecek mesleklerde çalışıyor. Ancak bu oran, her 10 işten 6’sının ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) tarafından Dublin'de düzenlenen bir toplantıda Avrupa Birliği maliye bakanlarına sunulan belgeye göre, yapay zeka önümüzdeki beş yıl içinde Avrupa'da verimliliği yaklaşık yüzde 1 artırabilir. Bununla birlikte yapay zekanın hızlı benimsenmesi, teknolojiye uyum sağlayan çalışanlar, şirketler ve ülkeler ile bu sürecin gerisinde kalanlar arasındaki farkı da artırabilir. “Etkilenmek”, işin ortadan kalkması anlamına gelmiyor Yapay zekadan etkilenen bir meslek, çalışanların yaptığı bazı görevlerin teknoloji tarafından devralınabildiği veya hızlandırılabildiği meslekleri ifade ediyor. Rapor hazırlama, belge işleme, veri analizi, müşteri iletişimi ve içerik oluşturma gibi görevler buna örnek gösterilebilir. Bazı durumlarda yapay zeka çalışanı destekleyerek verimliliği artırırken, bazı durumlarda çok sayıda görevin otomatikleştirilmesi şirketlerin daha az çalışana ihtiyaç duymasına yol açabilir. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ise yapay zekanın etkisiyle çoğu işin tamamen ortadan kalkmasından ziyade dönüşüm geçirmesini bekliyor. İdari ve büro işleri, yapay zekadan etkilenme potansiyelinin en yüksek olduğu alanlar arasında yer alıyor. Makedonya’da hangi meslekler daha hızlı değişebilir? Makedonya açısından bakıldığında, yapay zekanın öncelikle görevlerin dijital ve tekrarlanabilir olduğu alanlarda daha fazla değişime yol açması beklenebilir. Bunlar arasında idari işler ve muhasebe, bankacılık ve sigortacılık, müşteri hizmetleri, bilgi ve iletişim teknolojileri, medya ve pazarlama ile eğitim alanları öne çıkıyor. İdari işler ve muhasebede veri girişi, form, fatura ve rapor işlemleri; bankacılık ve sigortacılıkta belge analizi ve hasar taleplerinin ön değerlendirilmesi yapay zekayla otomatikleştirilebilir. Müşteri hizmetlerinde standart taleplerin işlenmesi ve otomatik yanıtlar yaygınlaşabilir. Bilgi ve iletişim teknolojileri sektöründe ise kodlama, test ve dokümantasyon süreçleri yapay zekadan etkilenebilir. Medya ve pazarlama alanında içerik araştırması, çeviri, hazırlık ve uyarlama gibi görevler değişirken, eğitimde materyal hazırlama ve kişiselleştirilmiş alıştırmalar yapay zeka tarafından desteklenebilir. İmalat, nitelikli zanaatkarlık ve tarımda üretken yapay zekanın doğrudan etkisi daha sınırlı olabilir. Ancak robotik sistemler, otomatik kontrol ve bilgisayarlı görü gibi teknolojiler bu sektörlerdeki çalışma süreçlerini de değiştirebilir. Makedonya için yüzde 60’lık oran neden doğrudan kullanılamaz? Makedonya'ya ilişkin mevcut veriler, Avrupa'daki yüzde 60'lık oranın ülkeye doğrudan uygulanmasına olanak tanımıyor. Devlet İstatistik Ofisi'nin en son verilerine göre, 2025 yılında Makedonya'da 704 bin 617 kişi istihdam edildi. Bu çalışanlar arasında yaklaşık 43 bin 900 büro destek çalışanı, 140 bin 200 uzman ve 80 bine yakın teknisyen ve yardımcı uzman bulunuyor. Ancak bu meslek gruplarının yapay zekadan etkilenme düzeyleri aynı değil. Ayrıca ulusal istatistikler henüz meslekleri, yapılan görevlerin otomasyon potansiyeline göre ölçmüyor. Bu nedenle Avrupa ekonomileri için hesaplanan yüzde 60'lık oranın Makedonya'daki çalışanlara mekanik biçimde uygulanması doğru bir sonuç vermiyor. Yapay zekanın bir de enerji boyutu var Yapay zekanın çalışma hayatındaki etkisinin yanı sıra önemli bir başka boyutu da enerji tüketimi. Reuters'ın aktardığı IMF tahminine göre veri merkezleri halihazırda Avrupa'nın toplam elektrik tüketiminin yaklaşık yüzde 3'ünü oluşturuyor. Bu durum Makedonya açısından iki temel soruyu gündeme getiriyor: Çalışanlar yeni görev ve becerilere hazırlanıyor mu? Elektrik şebekesi, arz ve fiyatlar üzerinde yeni bir baskı oluşturmadan artan yapay zeka ve veri merkezi altyapısını destekleyebilecek mi? Dolayısıyla yapay zekanın Makedonya'daki etkisi yalnızca hangi mesleklerin değişeceğiyle sınırlı değil. İş gücünün yeni becerilere hazırlanması, şirketlerin teknolojiye uyumu ve ülkenin enerji altyapısının bu dönüşümü taşıyabilmesi de sürecin önemli başlıkları arasında yer alıyor.