Salim Kerimi: Diplomasi ile müdahale arasındaki ince çizgi

Üsküp’teki Arnavut öğrenci protestosu sonrası Tiran’ın tutumu, “meşru ilgi mi içişlerine müdahale mi?” tartışmasını başlattı.

Üsküp’te Arnavut öğrenciler tarafından düzenlenen protesto ve sonrasında yaşanan diplomatik tartışmalar, Kuzey Makedonya ile Arnavutluk arasındaki ilişkilerde “meşru ilgi” ile “içişlerine müdahale” arasındaki hassas çizgiyi yeniden gündeme taşıdı. Emekli diplomat ve tarihçi Salim Kadri Kerimi tarafından kaleme alınan değerlendirmede, protesto sonrası ortaya çıkan siyasi ve diplomatik yansımalar kapsamlı şekilde ele alındı. Kerimi, protestonun demokratik toplumlarda anayasal bir hak olduğuna dikkat çekerek, Arnavutluk’un Üsküp Büyükelçisi Denion Meidani’nin sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamaların ise kamuoyunda farklı yorumlara yol açtığını belirtti. Bazı çevrelerin söz konusu açıklamaları demokratik protesto hakkına destek olarak değerlendirdiğini aktaran Kerimi, bazı kesimlerin ise bunu Kuzey Makedonya’nın içişlerine müdahale olarak gördüğünü ifade etti. Yazıda, bir büyükelçinin kendi halkının yaşadığı ülkelerdeki gelişmelere ilgi göstermesinin diplomatik açıdan doğal karşılanabileceği vurgulanırken, bu yaklaşımın uluslararası hukuk, diplomatik nezaket ve karşılıklı saygı çerçevesinde kalmasının önemine işaret edildi. Kerimi, özellikle Arnavutluk’un Üsküp Büyükelçisi Meidani’nin geçmişte de bazı Arnavut siyasi oluşumlarına yakın durduğu yönünde kamuoyunda oluşan algının dikkat çekici olduğunu belirtti. Yazıda, diplomatların belirli siyasi taraflara yakın görüntü vermesinin, ev sahibi ülkede tarafsızlık ilkesinin sorgulanmasına yol açabileceği kaydedildi. Değerlendirmede ayrıca, Arnavutluk ile Kosova’nın Kuzey Makedonya’daki Arnavut siyasi yapılarıyla ilişkilerindeki farklılıklara da dikkat çekildi. Tiran yönetiminin Demokratik Bütünleşme Birliği’ne (BDİ/DUI) yakın durduğu yönündeki algının kamuoyunda öne çıktığı belirtilirken, Kosova Başbakanı Albin Kurti’nin ise VLEN koalisyonuna açık destek verdiği ifade edildi. Bu durumun, Kuzey Makedonya’daki Arnavut siyasi dengelerine bölgesel aktörlerin dolaylı etkisi şeklinde yorumlandığı aktarıldı. Kerimi, benzer tartışmaların geçmişte de yaşandığını anımsatarak, 1990’lı yıllarda dönemin Arnavutluk Cumhurbaşkanı Sali Berisha döneminde Tiran’ın, Arnavut Demokratik Refah Partisi (PDP) içerisindeki belirli siyasi gruplara açık destek verdiği yönündeki tartışmaları hatırlattı. O dönemde Arben Xhaferi ve Menduh Thaçi öncülüğündeki yapıya verilen desteğin, Kuzey Makedonya’daki Arnavut siyasi ilişkilerini uzun süre etkilediği ifade edildi. Makaledeki değerlendirmede, Arnavutluk Büyükelçisi Meidani’nin Kuzey Makedonya Dışişleri Bakanlığı’nın diplomatik nota çağrısına şahsen katılmaması ve yerine yardımcısını göndermesi de diplomatik açıdan sembolik bir mesaj olarak yorumlandı. Bu durumun, Makedon kamuoyunda devlet kurumlarına karşı mesafeli bir tavır olarak algılandığı belirtildi. Kerimi yazısında, Balkanlar gibi etnik ve siyasi hassasiyetlerin yüksek olduğu bölgelerde diplomatik dilin son derece dikkatli kullanılması gerektiğini vurguladı. Kuzey Makedonya ile Arnavutluk’un NATO müttefiki ve Avrupa Birliği perspektifine sahip iki komşu ülke olduğunu hatırlatan Kerimi, ilişkilerde gerilimin değil diyalog ve karşılıklı anlayışın ön plana çıkarılması gerektiğini kaydetti. Yazının sonunda ise, bölgesel istikrarın korunabilmesi için siyasetçi ve diplomatların “soydaşlara meşru destek” ile “başka bir ülkenin iç siyasi süreçlerine müdahale” arasındaki hassas çizgiyi gözetmesi gerektiği vurgulandı.