Kuzey Makedonya’da otizmde sistemsel destek yetersiz kalmaya devam ediyor

Eğitim alanında formal olarak kapsayıcı uygulamalar yasalarla güvence altına alınsa da pratikte eşitsizlikler sürüyor. Öğretmenlerin yeterli eğitimi ve sınıf içi destek sınırlı, okul materyalleri ve çevre çoğu zaman otizme uygun değil.

Dünya Otizm Farkındalık Günü vesilesiyle Kuzey Makedonya’da otizm konusuna dikkat çekiliyor. Ülkede yaklaşık 20.000 kişinin otizm spektrumunda olduğu tahmin ediliyor, ancak sistematik bir kayıt eksikliği nedeniyle kesin sayılar bilinmiyor. Uzmanlar, otizmin genetik ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonu olduğunu vurguluyor; yanlış inanışların aksine aşı, beslenme veya ebeveynlik neden değildir. Makedon Bilimsel Otizm Derneği Başkanı Prof. Dr. Vladimir Traykovski ve “Benim Dünyam” Derneği’nden Angela Çingoska, ülke genelinde bazı ilerlemeler olsa da destek sisteminin hâlâ parçalı, yetersiz ve çoğunlukla özel girişimlere dayalı olduğunu belirtiyor. Özellikle erken tanı ve müdahale imkanları, büyük şehirlerle sınırlı kalıyor; kırsal alanlardaki aileler ise çoğu zaman hizmetlerden yoksun. Eğitim alanında formal olarak kapsayıcı uygulamalar yasalarla güvence altına alınsa da pratikte eşitsizlikler sürüyor. Öğretmenlerin yeterli eğitimi ve sınıf içi destek sınırlı, okul materyalleri ve çevre çoğu zaman otizme uygun değil. Yetişkin otizmli bireyler için sistemsel destek neredeyse yok denecek kadar az. Eğitim sonrası destek ve mesleki rehabilitasyon imkanları sınırlı, aileler tüm bakım ve organizasyonu üstlenmek zorunda kalıyor. Bu durum, hem finansal hem duygusal yük yaratıyor. Uzmanlar, otizmin sadece bireysel değil, aile ve toplumsal bir mesele olduğunu vurguluyor. Entegrasyon, eğitim, sağlık ve sosyal hizmetlerin koordineli bir şekilde sunulması gerektiğini belirtiyorlar. Kuzey Makedonya’da hâlihazırda hizmetler ve stratejiler olsa da bunların uygulanması çoğunlukla yetersiz ve bölgesel farklılıklar büyük. Dernek yetkilileri, otizmli bireylerin ayrıcalık değil, eşit fırsat istediğini vurguluyor. Sürdürülebilir ve sistematik politikalar geliştirilmeden, mevcut ilerlemelerin sınırlı kalacağı uyarısı yapılıyor.