Küresel veri merkezi savaşı: Enerji, su ve siyaset çatışması Kuzey Makedonya'ya da sıçradı

Veri merkezleri küresel ölçekte elektrik tüketiminin küçük bir kısmını oluştursa da, etkileri belirli bölge ve şehirlerde yoğunlaşıyor. Bu da dünyanın pek çok yerinde yerel halkın tepkisine neden oluyor.

Kuzey Makedonya'da veri merkezi kurulması planları, ülke gündeminde sıcak bir tartışma konusu olmaya devam ediyor. Dört gün önce Pehçevo Belediyesi'ne bağlı Pançarevo köyünde bir veri merkezi kurulması yönündeki girişimin belediye meclisinden geçmemesinin ardından, kamuoyunun ilgisi daha da arttı ve görüşler iyice keskinleşti. Başbakan Hristiyan Mickoski, Pehçevo'daki ret kararına rağmen hükümetin hedefinden vazgeçmediğini açıkça ifade etti. "Meclis ve belediye sözünü söyledi, ancak biz devlet olarak bu tür endüstrinin gelişimi konusundaki hedefimize kesinlikle bağlıyız. Çünkü bu gelecek ve bu süreç geri döndürülemez" diyen Mickoski, veri merkezlerinin yasal koşullara uygun ve bu endüstrinin gelişebileceği yerlerde inşa edileceğini vurguladı. Başbakan, hükümetin en az beş-altı potansiyel yatırımcıyla görüşmeler yürüttüğünü ve bunlar arasında büyük bir çok uluslu şirketin de bulunduğunu duyurdu. Mickoski, veri merkezi projelerinin yaşam kalitesine tehdit olarak görülmemesi gerektiğini belirterek, küresel teknoloji devleri NVIDIA, Amazon, SpaceX ve OpenAI'yi örnek gösterdi. Ayrıca, bu projelerin bir kısmının veri merkezlerinin elektrik ihtiyacını karşılayacak doğalgaz santrallerinin inşasıyla bağlantılı olduğunu da açıkladı. Muhalefetin eleştirilerini "birkaç kişinin yarattığı histeri" olarak niteleyen Mickoski, bu tür baskılar altında geri adım atmayacaklarını söyledi. Siyasi mesajını daha da ileri götürerek, veri merkezlerini "modern teknoloji"nin sembolü olarak sundu ve bir önceki hükümetin politikalarını ironik bir şekilde "marihuana ekonomisi" olarak nitelendirdi. Bir sonraki seçimlerde vatandaşların bu iki zıt ekonomik model arasında seçim yapacağını da sözlerine ekledi. Veri merkezleri neden bu kadar tartışma yaratıyor? İlk bakışta veri merkezleri neredeyse görünmez bir altyapı gibi görünür. Ne baca dumanı vardır ne de üretim bandı. Ancak her bulut hizmetinin, her arama motoru sorgusunun, her video akışının ve giderek her yapay zeka sorusunun arkasında sürekli çalışan sunucular bulunur. Dünya dijitalleşmeyi ve yapay zekayı hızlandırmaya çalışırken, veri merkezleri enerji, şehir planlama ve siyasetin tam ortasına oturuyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, veri merkezleri 2025 yılında yaklaşık 485 terawatt-saat (TWh) elektrik tüketti. Bu rakamın 2030 yılına kadar 950 TWh'ye ulaşması – yani küresel elektrik tüketiminin yaklaşık yüzde 3'ü – bekleniyor. Sadece 2025'te veri merkezlerinin elektrik tüketimi yüzde 17 artarken, yapay zeka odaklı merkezlerde bu artış çok daha hızlı gerçekleşti. Sorun sadece ne kadar değil, nerede tüketildiği Veri merkezleri küresel ölçekte elektrik tüketiminin küçük bir kısmını oluştursa da, etkileri belirli bölge ve şehirlerde yoğunlaşıyor. Bu da dünyanın pek çok yerinde yerel halkın tepkisine neden oluyor. ABD'de bu durum ciddi bir siyasi sorun haline geldi. Reuters'ın iki hafta önce yayımladığı bir analize göre, yalnızca 2026'nın ilk çeyreğinde toplam değeri yaklaşık 130 milyar dolar olan 75 veri merkezi projesi yerel direnişle karşılaştı. Direnişin nedenleri arasında elektrik ve su tüketimi, gürültü, binaların görünümü ve altyapı maliyetlerinin vatandaşlara yansıyacağı endişesi yer alıyor. IEA, ABD, Çin ve Avrupa'nın en büyük tüketim merkezleri olduğunu ve ABD kapasitesinin yaklaşık yarısının yalnızca beş bölgesel kümede toplandığını belirtiyor. "Hayır" diyen şehirler En radikal örneklerden biri ABD'nin Kaliforniya eyaletindeki Monterey Park. Şehir, Ocak 2026'da veri merkezlerine moratoryum (geçici yasak) getirdi ve ardından tamamen yasaklama süreci başlattı. Yerel referandumda, veri merkezlerinin tüm şehir sınırları içinde yasaklanıp yasaklanmayacağı soruldu. Resmi gerekçeler arasında hava kalitesi, içme suyu kaynakları, halk sağlığı ve elektrik fiyatlarına etki endişeleri yer aldı. Bugün şehrin resmi sitesinde "şehir genelinde veri merkezi yasağı" ifadesi bulunuyor. Ancak yatırımcılar bu karara itiraz ederek sürecin adaletsiz olduğunu ve önceki çevresel değerlendirmelerin önemli bir etki göstermediğini savunuyor. New Orleans kentinde de bir yıllık moratoryum yürürlüğe girdi. Yeni öneri, en büyük "hyperscale" merkezlerinin tamamen yasaklanmasını, daha küçüklerinin ise özel çevresel koşullara tabi tutulmasını öngörüyor. Avrupa'dan farklı yaklaşım: Amsterdam ve Londra örnekleri Avrupa'da yaklaşım biraz farklı. Amsterdam, veri merkezlerinin altyapı maliyetini uzun süredir tanıyor ve büyümeye sınırlamalar getiriyor. Yeni merkezler için yeşil enerji kullanımı ve atık ısının değerlendirilmesi gibi sürdürülebilirlik koşulları aranıyor. Londra ise ne tamamen yasaklıyor ne de serbest bırakıyor. Şehirde halihazırda 760 MW operasyonel veri merkezi kapasitesi bulunuyor. Ancak elektrik şebekesine bağlanmayı bekleyen 8 GW'lık ek kapasite mevcut – bu mevcut kapasitenin 11 katından fazla. Yeni plan taslağında, veri merkezlerinin mevcut ve gelecekteki şebeke kapasitesine göre konumlandırılması, enerji ve su verimliliğinin artırılması ve içme suyu kullanımını azaltan soğutma teknolojilerinin teşvik edilmesi öngörülüyor. Ve su meselesi En az görünen ama belki de en hassas konulardan biri su tüketimi. Sunucular muazzam miktarda ısı üretir ve soğutma için hava veya su sistemleri kullanılır. Ancak her veri merkezi aynı miktarda su tüketmez. 2025'te Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı araştırmacıları tarafından yayımlanan bir çalışmaya göre, su tüketimi iş yüküne bağlı olarak 10.000 kata kadar değişebilir. Bu, lokasyon ve koşulların su tüketimini belirlemede hayati önem taşıdığını gösteriyor. ABD'de kuraklıktan etkilenen bölgelerde veri merkezleri daha büyük bir çatışma alanı haline geldi. The Guardian'ın haberine göre, Utah'taki Stratos projesi Manhattan'ın iki katı büyüklüğünde olacak ve eyaletin toplam elektrik tüketimini iki katına çıkaracak. Proje, elektrik faturalarının artması ve Büyük Tuz Gölü üzerindeki su kaynaklarına ek baskı endişeleriyle güçlü bir direnişle karşılaştı. Kuzey Makedonya nerede duruyor? Tüm bu küresel tartışmaların ortasında Kuzey Makedonya, kendi veri merkezi kararını verirken hem ekonomik fırsatları hem de enerji, su ve altyapı risklerini dengelemek zorunda. Başbakan Mickoski teknoloji ve yatırım yanlısı bir duruş sergilerken, muhalefet ve yerel halkın bir kısmı çevresel ve altyapısal endişelerini dile getiriyor. Veri merkezlerinin ülkeye getireceği istihdam ve teknolojik dönüşüm ile doğal kaynaklar üzerindeki baskı arasındaki denge, önümüzdeki dönemde Makedonya'nın en önemli tartışmalarından biri olmaya devam edecek.