Kosova'nın yeni cumhurbaşkanı Justina Shiroka Pula: Ülkenin ilk Katolik cumhurbaşkanı

Nüfus sayımına göre on kişiden dokuzunun kendini Müslüman olarak beyan ettiği Kosova'da, "Kosovo Dispatch"in ilk Katolik cumhurbaşkanı olarak tanımladığı bir kadının seçilmesi, biyografisinin ötesine geçen bir sembolizm taşıyor.

Kosova Meclisi, salı gecesi geç saatlerde yapılan oylamayla Justina Shiroka Pula'yı 81 oyla yeni cumhurbaşkanı seçti. Shiroka Pula, seçilmesinin hemen ardından yemin ederek göreve başladı. Bu seçim, yeni bir siyasi krize ve Meclis'in feshedilmesine yol açabilecek senaryoyu engelledi. Reuters'a göre bu, Başbakan Albin Kurti'nin iktidardaki "Kendi Kaderini Tayin" hareketi ile muhalefetteki Kosova Demokratik Partisi arasında anayasal sürenin dolmasından önce varılan bir anlaşmaydı. Shiroka Pula, Atifete Jahjaga ve Vjosa Osmani'den sonra Kosova'nın cumhurbaşkanlığı görevini yürüten üçüncü kadın oldu. Ancak seçiminin hikâyesi, günlük siyasetin ötesinde bir boyut taşıyor. "Kosovo Dispatch", onu Kosova'nın ilk Katolik cumhurbaşkanı olarak tanımlıyor. 2024 nüfus sayımının kesin sonuçlarına göre ülke nüfusunun yüzde 93,49'u kendini Müslüman, yüzde 2,31'i Ortodoks, yüzde 1,75'i ise Katolik olarak beyan etti. İşte hikâyenin özü de burada: Onun dini inancı siyasi bir pazarlık aracı olmadı. "Kosovo Dispatch"e göre Priştine'deki dramatik müzakereler sırasında kimse onun dini aidiyetini seçilmesinin lehine ya da aleyhine bir argüman olarak sunmadı. Bu, destek için bir koşul ya da siyasi pazarlık konusu olmadı. Müslüman çoğunluğun ezici olduğu bir ülkede aday, sadece kim olduğu ve kamusal bir figür olarak neyi temsil ettiği üzerinden değerlendirildi. Bu tesadüf değil. Kosova Anayasası'nın 8. maddesi, Cumhuriyet'in laik bir devlet olduğunu ve dini inançlar karşısında tarafsız olduğunu açıkça belirtiyor. Bu, devletin bir dini kayırmaması ve dini aidiyetin siyasi bir görev için kriter olmaması anlamına geliyor. Ekonomiden devletin zirvesine Justina Shiroka Pula, 1953'te Priştine'de doğdu. Kosova Bilim ve Sanat Akademisi'nin internet sitesindeki biyografisine göre profesyonel kariyeri neredeyse tamamen ekonomi, akademik çalışma ve kamu kurumlarıyla bağlantılı. 1976'da Priştine Ekonomi Fakültesi'nden mezun oldu; ekonomi teorisi ve politikası alanındaki yüksek lisansını 1984'te Zagreb'de tamamladı. Priştine Ekonomi Fakültesi'nde "Kosova'nın Demografik Yatırımları ve Ekonomik Kalkınması" başlıklı teziyle doktorasını yaptı. Kosova Merkez Bankası'ndaki kısa görevinin ardından 1978'de Priştine Üniversitesi Ekonomi Fakültesi'nde çalışmaya başladı ve 2004'te profesör oldu. Akademik kariyeri bununla sınırlı kalmadı. Akademi'ye göre Shiroka Pula, Avusturya'daki Linz Üniversitesi ve ABD'deki Arizona Üniversitesi başta olmak üzere yurt dışında doktora sonrası çalışmalar ve mesleki eğitimler aldı. Priştine Üniversitesi bünyesinde Yönetim ve Bilişim Bölümü başkanlığı, Senato ve Yönetim Kurulu üyeliği yaptı. Ancak akademik kariyerine paralel olarak siyasete de girdi. 2008-2011 arasında Kosova Hükümeti'nde Enerji ve Madencilik Bakanı olarak görev yaptı. Kosova Ekonomi Bakanlığı, Şubat 2011'de üç yıllık bakanlık görevinin ardından görevi devrettiğini doğruluyor. 2011-2014 arasında Kosova Demokratik Partisi'nden Kosova Meclisi'nde milletvekili olarak görev yaptı. Bu nedenle bugünkü seçimi ilginç bir siyasi boyut da taşıyor: Onu cumhurbaşkanlığına, daha önce milletvekili olduğu partiden farklı bir siyasi gücün lideri olan Albin Kurti önerdi. Akademi'nin ilk kadın başkanı Devlet başkanı olmadan önce Shiroka Pula tarihe geçmişti bile. Aralık 2025'te Kosova Bilim ve Sanat Akademisi'nin başkanlığına seçildi; bu kurumun başına gelen ilk kadın oldu. Akademi 1975'te kurulmuştu ve cumhurbaşkanlığına seçilmesinden önceki görev süresi yalnızca on ay sürdü. Akademi'deki görevi devralırken bölgedeki ve Avrupa'daki üniversite ve akademilere daha fazla açılım, insan ve fikir alışverişi ve Avrupa bilim projelerine katılım konularından söz etti. Bu, profilinin önemli bir parçası: Shiroka Pula, cumhurbaşkanlığı sarayına tüm kariyerini parti yapılarında inşa etmiş klasik bir parti siyasetçisi olarak gelmiyor. Ardında onlarca yıllık üniversite çalışması, bilimsel kariyer, bakanlık görevi, milletvekilliği ve son olarak ülkenin en yüksek bilim kurumunun yönetimi var. Ünlü bir Priştineli filigran ustasının kızı Aile hikâyesi ise sanat dünyasına uzanıyor. Shiroka Pula, Kosovalı sanatçı ve filigran ustası Simon Shiroka'nın kızı. Babasının eserleri üzerine bir monografi de hazırlayan Shiroka Pula, 2014 ve 2015'te onun mirasının Kosova ve Arnavutluk'ta tanıtılmasına katıldı. Kosovalı ve Arnavut kaynaklar, Simon Shiroka'yı geleneksel zanaat ile çağdaş sanatı birleştiren önemli bir filigran ustası olarak tanımlıyor. Shiroka Pula, röportajlarında babasının mirasının korunmasından ve eserlerinin kamuya açık kalması arzusundan söz etti. Profesyonel biyografisinde görünüşte farklı iki çizgi – ekonomi ve sanat – kamusal çalışmalarında birleşiyor. Son dakikada seçilen cumhurbaşkanı Cumhurbaşkanlığına giden yolu ise profesyonel biyografisinden çok daha kısaydı. 6 Ekim boyunca siyasi partiler, yeterli oyu alacak bir aday üzerinde anlaşamadı. Kosovalı medyaya göre Shiroka Pula, sürenin son saatlerinde Kurti'nin önerisiydi. PDK lideri Bedri Hamza onun adını kabul etti ve Meclis daha sonra onu 81 oyla seçti. Cumhurbaşkanının seçilmesinden önce Meclis, 88 oyla Özelleştirilmiş Konseyler Yasası'nda değişiklikleri de kabul etti. Reuters ve Kosova Meclisi'nin resmî açıklamasına göre bu, "Kendi Kaderini Tayin" ile PDK arasındaki siyasi anlaşmanın bir parçasıydı. Böylece cumhurbaşkanı, içinde birçok koşul, süre ve hesap bulunan bir siyasi anlaşmayla seçildi. Ancak hangi kiliseye gittiği bir koşul değildi. Nüfus sayımına göre on kişiden dokuzunun kendini Müslüman olarak beyan ettiği Kosova'da, "Kosovo Dispatch"in ilk Katolik cumhurbaşkanı olarak tanımladığı bir kadının seçilmesi, biyografisinin ötesine geçen bir sembolizm taşıyor. Kosova'daki Arnavut kimliği, Balkanlar'daki Arnavutlarda olduğu gibi tarihsel olarak farklı dini gelenekler içinde var oldu. Müslüman, Katolik ve Ortodoks Arnavutlar farklı dini topluluklara mensup olsalar da dili, kültürel mirası ve ulusal tarihi paylaşıyor. Bu bağlamda Shiroka Pula'nın seçimi, tam da dini inancının – başka siyasi ortamlarda kolayca ana tema hâline gelebilecek bir unsurun – adaylığı için koşul olmaması nedeniyle ilginç. Kosova laik bir devlet. Bu yalnızca siyasi bir mesaj değil, aynı zamanda anayasal bir ilke. Ve bu hikâyenin belki de en ilginç kısmı, yaşanmayanlarda gizli. Kimse, Müslüman çoğunluğun ezici olduğu bir ülkede Katolik bir kadının cumhurbaşkanı olup olamayacağını sormak zorunda kalmadı. Soru, gerekli desteği alıp alamayacağıydı. Ve aldı: 81 oyla.