Düşük enflasyona rağmen Kuzey Makedonya’da hayat pahalılığı neden hissediliyor?

Kuzey Makedonya’da enflasyon Avro Bölgesi’nden düşük olsa da geçmiş zamlar, enerji maliyetleri ve tüketim alışkanlıkları nedeniyle hayat pahalılığı hissediliyor.

Kuzey Makedonya’da enflasyonun Avro Bölgesi’ne kıyasla daha düşük seyretmesine rağmen vatandaşların hayat pahalılığını daha güçlü hissetmesinde, geçmiş dönemdeki fiyat artışları, enerji maliyetleri ve hane halklarının tüketim alışkanlıkları etkili oluyor. Avrupa İstatistik Ofisi’nin (Eurostat) ilk tahminine göre Avro Bölgesi’nde yıllık enflasyon eylülde yüzde 3,8 oldu. Kuzey Makedonya Devlet İstatistik Kurumu’nun son yayımladığı verilere göre ise ülkede yıllık enflasyon ağustosta yüzde 2,6 olarak kaydedildi. Ancak iki oran doğrudan karşılaştırılırken kullanılan endekslerin ve dönemlerin dikkate alınması gerekiyor. Makedonya’daki yüzde 2,6’lık oran yaşam maliyeti endeksi (CPI) üzerinden hesaplanırken, Avro Bölgesi’ndeki oran uyumlaştırılmış tüketici fiyatları endeksine (HICP) dayanıyor. Uluslararası karşılaştırmalarda aynı ayın ve aynı metodolojinin kullanılması gerekiyor. Avro Bölgesi’nde eylüldeki enflasyon artışında enerji fiyatları önemli rol oynadı. Eurostat verilerine göre enerji fiyatları yıllık bazda yüzde 18,8 yükselirken, enerji hariç enflasyon yüzde 2,3 seviyesinde gerçekleşti. Bu durum, toplam enflasyon oranının tüm ürün ve hizmetlerin aynı oranda pahalandığı anlamına gelmediğini gösteriyor. Enerji fiyatlarındaki değişimlerin hane halklarına yansıma hızı; ısınma sistemi, doğal gaz kullanımı, enerji tedarik sözleşmeleri, düzenlenen tarifeler ve devlet tarafından uygulanan önlemlere göre ülkeden ülkeye farklılık gösterebiliyor. Kuzey Makedonya’da ağustos ayı verileri de farklı harcama gruplarındaki fiyat değişimlerinin genel enflasyon oranını etkilediğini ortaya koyuyor. Gıda ve alkolsüz içeceklerde aylık yüzde 0,5, restoran ve konaklama hizmetlerinde yüzde 2,5 artış kaydedilirken, ulaştırma grubunda fiyatlar yüzde 0,8 geriledi. Aylık toplam fiyat artışı ise yüzde 0,4 oldu. Ekonomistler açısından yıllık enflasyonun değerlendirilmesinde “baz etkisi” de önem taşıyor. Yıllık enflasyon, mevcut fiyatların geçen yılın aynı ayındaki fiyatlarla karşılaştırılmasıyla hesaplanıyor. Bu nedenle bir ürünün fiyatı önceki dönemde yüksek oranda artmışsa, sonraki dönemdeki fiyat artışı daha düşük olsa bile ürünün fiyat seviyesi yüksek kalabiliyor. Örneğin bir ürünün fiyatı 100 denardan 120 denara, ardından 123 denara yükselmesi halinde son artış yıllık bazda yüzde 2,5 olarak hesaplanırken, ürünün başlangıç fiyatına göre toplam artışı yüzde 23 oluyor. Bu nedenle düşük enflasyon, fiyatların düştüğü anlamına gelmiyor. Düşük enflasyon, fiyatların önceki döneme kıyasla daha yavaş arttığını ifade ediyor. Hane halklarının yaşam maliyetini değerlendirirken geçmiş fiyat artışlarının yanı sıra gelirlerin seyri ve temel ihtiyaçların aile bütçesindeki payı da önem taşıyor. Kuzey Makedonya da Avrupa’daki enerji fiyatlarındaki gelişmelerden tamamen bağımsız değil. Yakıt ve üretim maliyetlerindeki artışların ulaştırma, ithal ürünler ve gıda fiyatlarına gecikmeli olarak yansıması mümkün. Bu nedenle mevcut enflasyon oranının düşük olması, fiyat baskılarının gelecekte de aynı seviyede kalacağı anlamına gelmiyor. Enflasyonun seyri; enerji fiyatları, ithalat maliyetleri, iç talep ve farklı tüketim gruplarındaki fiyat değişimleriyle birlikte değerlendiriliyor.