Birleşmiş Milletler 81. kuruluş yıl dönümünü kutluyor

BM, 51 kurucu devletle yola çıktı. Bugün örgütün 193 üyesi bulunuyor ve çalışmaları diplomatik toplantılar ile savaş tartışmalarının çok ötesine uzanıyor.

Birleşmiş Milletler, 24 Ekim'de kuruluşunun 81. yıl dönümünü kutluyor. İkinci Dünya Savaşı'nın ardından kurulan örgüt, barışın korunması, uluslararası işbirliğinin geliştirilmesi ve insan haklarının korunması görevini üstlendi. BM Günü, örgütün Şartı'nın 1945'te yürürlüğe girmesinin yıl dönümü. Şart'ın "gelecek nesilleri savaştan kurtarma" yönündeki açılış mesajı, örgütün başarılarının ve başarısızlıklarının değerlendirilmesinde ölçüt olmayı sürdürüyor. 51 kurucu devletten dünya örgütüne BM Şartı 26 Haziran 1945'te San Francisco'da imzalandı. Örgüt, belgenin Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi ve diğer imzacıların çoğunluğu tarafından onaylanmasının ardından 24 Ekim'de resmen kuruldu. BM, 51 kurucu devletle yola çıktı. Bugün örgütün 193 üyesi bulunuyor ve çalışmaları diplomatik toplantılar ile savaş tartışmalarının çok ötesine uzanıyor. BM sistemi içinde insani yardım, sağlık, eğitim, çocuk koruma, mülteci desteği ve kültürel mirasın korunması alanlarında çalışan organlar, fonlar, programlar ve uzmanlaşmış ajanslar faaliyet gösteriyor. Bunlar arasında en bilinenleri UNICEF, UNHCR, Dünya Gıda Programı, Dünya Sağlık Örgütü ve UNESCO. Güvenlik Konseyi neden sık sık tıkanıyor? BM'den en büyük beklentiler genellikle savaşların durdurulmasıyla ilgili. Uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında temel sorumluluk Güvenlik Konseyi'ne ait. Konseyin 15 üyesi var. Beşi daimi: ABD, Rusya, Çin, Fransa ve Birleşik Krallık. Diğer on üye iki yıllık dönemler için seçiliyor. Daimi üyeler veto hakkına sahip. Herhangi birinin olumsuz oyu, Konsey üyelerinin çoğunluğunun desteğine sahip olsa bile esaslı bir karar tasarısının kabulünü engelleyebiliyor. İşte bu kural, örgüte yönelik eleştirilerin merkezinde yer alıyor. Büyük güçlerin çıkarları çatıştığında Konsey, acil müdahale gerektiren bir çatışma konusunda ortak karar alamayabiliyor. Her üye devletin bir oya sahip olduğu Genel Kurul daha geniş bir tartışmaya imkân tanıyor. Ancak kararları kural olarak tavsiye niteliğinde ve Güvenlik Konseyi'nin bağlayıcı kararlarıyla aynı hukuki güce sahip değil. BM diplomatik salonun dışında ne yapabilir? Diplomasi tıkandığında örgütün çalışmaları durmuyor. Sistem içindeki insani kuruluşlar gıda, barınak ve diğer yardımları sağlarken sağlık ve kalkınma programları ulusal kurumlarla işbirliği yapıyor. Barış operasyonları da bu çalışmanın bir parçası. BM'nin kendi daimi ordusu yok: Misyonlardaki asker ve polisleri üye devletler sağlıyor. Bu güçlerin faaliyetleri mandata, mevcut kaynaklara ve sahadaki koşullara bağlı. Bu nedenle örgüt, devletlere tek başına emir veren bir dünya hükümeti olarak anlaşılamaz. O, devletlerin kurallar ve ortak faaliyetler üzerinde anlaştığı bir sistem; anlaşmazlıklarından doğan tüm sınırlamalarla birlikte. Makedonya 1993'ten beri üye Makedonya, 8 Nisan 1993'te Birleşmiş Milletler'e üye oldu. Üyelik, ülkeye Genel Kurul'a katılma, uluslararası anlaşmalara taraf olma ve örgütün çeşitli organlarının çalışmalarında yer alma imkânı tanıyor. Küçük devletler için BM, pozisyonlarını ortaya koyabilecekleri ve uluslararası kurallar aracılığıyla destek arayabilecekleri bir alan. Ancak Genel Kurul'daki eşit oy hakkı, devletler arasındaki siyasi etki farkını ortadan kaldırmıyor. 81. yıl dönümünde soru, üye devletlerin örgütün kuruluş amacını yerine getirmesine ne ölçüde imkân tanımaya hazır olduğu. Şart ilkeleri ortaya koyuyor, ancak bunların uygulanması siyasi kararlara bağlı.