AB genişlemesinde yeni dönem mi başlıyor? Paris ve Berlin'den 'kademeli üyelik' önerisi

Özellikle Kuzey Makedonya'nın yirmi yılı aşkın süredir aday olmasına rağmen Bulgaristan'la yaşadığı anlaşmazlık nedeniyle esaslı müzakerelere başlayamadığına dikkat çekilen belgede, Batı Balkanlar'da artan memnuniyetsizlik ve Ukrayna ile Moldova'ya jeopolitik koşullar nedeniyle hızlandırılmış muamele yapıldığı hissi vurgulanıyor.

Fransa ve Almanya, Avrupa Birliği'nin genişleme sürecine yeni bir dinamik kazandırmak amacıyla ortak bir gayriresmî belge (non-paper) hazırladı. Belge, aday ülkelerin tam üyelik öncesinde tek pazara erişim, Avrupa programlarından faydalanma ve AB kurumlarına gözlemci olarak katılım gibi ayrıcalıklara aşamalı şekilde kavuşmasını öngörüyor. Tivat'ta düzenlenecek AB-Batı Balkan Zirvesi öncesinde Fransa ve Almanya, "Genişleme için Yeni Momentum" adlı girişimi masaya yatırdı. Bu girişimin amacı, aday ülkeler için katılım sürecini hızlandırmak ve basitleştirmek. "360 derece"nin ulaştığı belge, Almanya Şansölyesi Friedrich Merz'in son dönemdeki girişiminin bir geliştirmesi olup, özellikle Batı Balkan ülkelerinde genişlemenin yavaş ilerlemesinden duyulan memnuniyetsizliğin arttığı bir dönemde geldi. Belgede, genişleme politikasının Avrupa Birliği'nin en güçlü siyasi araçlarından biri olmaya devam ettiği, ancak aday ülkeler için daha hızlı ve somut ilerleme sağlayacak yeni bir yaklaşıma ihtiyaç olduğu değerlendiriliyor. "Amacımız ne tam üyeliğin yerine geçmek ne de üyeliğe giden yolu uzatmaktır, tam tersine bu yolda daha hızlı ilerlemeyi teşvik etmektir" denilen belgede, temel yenilik olarak "yapı taşları"  adı verilen konsept öne çıkıyor. Bu konseptle aday ülkeler, reformlarda kaydettikleri ilerlemeye bağlı olarak somut kazanımlar elde edebilecek. Tek Pazar En Büyük Ödül Öneri, aday ülkelerin resmi üyelik öncesinde tamamen tek pazara erişimini "Avrupa Ekonomik Alanı artı" (EEA+) modeliyle öngörüyor. Fransız-Alman girişimine göre bu, adayların temel müzakere başlıklarını kapatıp AB mevzuatının büyük bölümünü kabul etmesiyle mümkün olabilecek. Belgede ayrıca bürokratik prosedürlerin azaltılması ve biçimsel adımlar yerine esaslı reformlara odaklanılması yoluyla müzakere metodolojisinin basitleştirilmesi teklif ediliyor. Fransa ve Almanya, aşamalı entegrasyonun aday ülkelerde motivasyonu koruyabilecek ve uzun-belirsiz katılım süreçlerinden kaynaklanan hayal kırıklığını önleyebilecek bir çözüm olabileceğini düşünüyor. Özellikle Kuzey Makedonya'nın yirmi yılı aşkın süredir aday olmasına rağmen Bulgaristan'la yaşadığı anlaşmazlık nedeniyle esaslı müzakerelere başlayamadığına dikkat çekilen belgede, Batı Balkanlar'da artan memnuniyetsizlik ve Ukrayna ile Moldova'ya jeopolitik koşullar nedeniyle hızlandırılmış muamele yapıldığı hissi vurgulanıyor.