Milletvekillerinden evlat edinme dosyalarını açan yasa teklifi

Yeni yasa teklifi, dosyaların herkes için kamuya açık hale geleceği anlamına gelmiyor. Gizlilik temel kural olmayı sürdürüyor, ancak açık istisnalar getiriliyor. Sosyal Politika Bakanı’nın tüm erişim başvurularını ele alacak bir Uzman Komisyon oluşturması gerekiyor.

Bir grup milletvekili, Aile Yasası’nda değişiklik öngören yasa teklifini sundu. Teklif, yıllardır sıkı koruma altında tutulan evlat edinme dosyalarının açılmasını sağlıyor. Değişiklik, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin mevcut mutlak gizliliğin insan haklarını ihlal ettiği yönündeki kararının ardından geldi. Yeni öneriye göre ergin evlat edinilenler, kendi kökenlerine sınırlı erişim hakkına sahip olacak; her başvuru yeni bir uzman komisyon tarafından ayrı ayrı değerlendirilecek. Ülkede evlat edinmeye ilişkin veriler uzun yıllar mutlak resmi sır olarak tutuldu. Sistem, ciddi tıbbi nedenler söz konusu olduğunda bile hiçbir istisnaya izin vermiyordu. Dönüm noktası, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin 2024’te “Mitrevska / Kuzey Makedonya” davasında verdiği karar oldu. Strazburg’daki mahkeme, yerel kurumların farklı menfaatleri tartmadan yasal yasağı körü körüne uygulayarak özel hayata saygı hakkını (Avrupa Sözleşmesi’nin 8. maddesi) ihlal ettiğini tespit etti. Yeni yasa teklifi, dosyaların herkes için kamuya açık hale geleceği anlamına gelmiyor. Gizlilik temel kural olmayı sürdürüyor, ancak açık istisnalar getiriliyor. Sosyal Politika Bakanı’nın tüm erişim başvurularını ele alacak bir Uzman Komisyon oluşturması gerekiyor. Bu organ her somut durum için bireysel değerlendirme yapacak. Komisyon, evlat edinilen kişinin kendi kimliğini bilme hakkı ile biyolojik ebeveynlerin ve diğer ilgili tarafların özel hayatının korunması hakkı arasında denge kurmak zorunda olacak. Bu değişiklik, onlarca yıldır kurumların labirentlerinde biyolojik kökenlerini bulmaya çalışan kişiler için özellikle önem taşıyor. Yasa, dosyaların açılması için üç somut durum öngörüyor. Birincisi, ergin evlat edinilen kişi kendi dosyasına sınırlı erişim hakkı elde edecek. İkincisi, küçük bir çocuğu evlat edinenler, çocuğun sağlığıyla ilgili haklı tıbbi nedenler bulunması halinde erişim talep edebilecek. Üçüncü durum biyolojik akrabaları kapsıyor. Birinci ve ikinci dereceden kan akrabaları dosyadaki bilgilere ancak ergin evlat edinilen kişinin açık rızasını önceden sağlamaları halinde ulaşabilecek. Yetkili bakanlığın kişisel verilerin korunmasına ilişkin kesin tedbirleri ve komisyonun çalışma usulünü altı ay içinde belirlemesi gerekiyor. Bu değişikliklerin uygulanması için devlet bütçesinden ek kaynak gerekmeyecek.