Kuzey Makedonya’nın küçük şehirleri sessizce boşalıyor

Kuzey Makedonya’da nüfus azalması, gençlerin göçü ve yaşlanma küçük şehirleri tehdit ediyor. Uzmanlar, kalıcı çözüm için yerel fırsatların artırılmasını vurguluyor.

Nüfus azalması, gençlerin göçü ve yaşlanan nüfus, ülkenin küçük şehir ve köylerinin geleceğini tehdit ediyor. 2021 nüfus sayımına göre Kuzey Makedonya’da 205 yerleşim biriminde hiç kimse yaşamıyor. Kuzey Makedonya’da nüfus azalması ve göç, özellikle küçük şehirler ve kırsal bölgelerde toplumsal yaşamı değiştirmeye devam ediyor. Boş kalan evler, azalan öğrenci sayıları ve gençlerin büyük şehirlere ya da yurt dışına göç etmesi, birçok yerleşim biriminin geleceğine ilişkin endişeleri artırıyor. 2021 nüfus sayımı sonuçlarına göre Kuzey Makedonya’nın nüfusu 1 milyon 836 bin 713 olarak kaydedildi. Bu rakam, 2002’deki nüfusa kıyasla 185 bin 834 kişilik, yaklaşık yüzde 9,2’lik bir azalmaya işaret ediyor. Veriler, ülkedeki toplam 1.781 yerleşim biriminin 205’inde hiç kimsenin yaşamadığını ortaya koyuyor. Ayrıca 684 yerleşim biriminde nüfus 100 kişinin altında kalırken, 218 yerleşim biriminde 10’dan az kişi yaşıyor. Bu veriler, tüm küçük şehir ve köylerin aynı hızla boşaldığı anlamına gelmese de demografik değişimin özellikle küçük ve kırsal yerleşimlerde ciddi boyutlara ulaştığını gösteriyor. Göç, yerel yaşamı da etkiliyor Gençlerin ve ailelerin yaşadıkları yerlerden ayrılması yalnızca nüfusun azalmasına yol açmıyor; aynı zamanda yerel ekonomiyi ve toplumsal yaşamı da etkiliyor. Bir ailenin göç etmesi, okullardaki öğrenci sayısının azalmasına, yerel işletmelerin müşteri kaybetmesine ve spor kulüpleri gibi toplumsal kuruluşların daha az katılımcıyla faaliyet göstermesine neden olabiliyor. Bu sürecin yıllarca devam etmesi, küçük yerleşimlerde temel hizmetlerin sürdürülebilirliğini de zorlaştırıyor. Öğrenci sayısı azalan okulların eğitim faaliyetlerini aynı şekilde sürdürmesi güçleşirken sağlık hizmetlerine, kamu kurumlarına ve alışveriş olanaklarına erişim için başka şehirlere gitmek gerekebiliyor. Böylece göç, kendi kendini besleyen bir döngüye dönüşebiliyor. İnsanlar fırsatların yetersizliği nedeniyle yaşadıkları yerlerden ayrılırken, nüfusun azalması geride kalanlar için ekonomik ve sosyal imkânları daha da sınırlıyor. Gençleri göçe yönelten nedenler Göç kararının arkasında yalnızca düşük ücretler bulunmuyor. Daha iyi iş imkânları, eğitim, sağlık hizmetleri, mesleki gelişim ve çocukların geleceğine ilişkin beklentiler de bu kararda etkili oluyor. Genç aileler için kreş ve eğitim olanaklarının yetersizliği, kendi işini kurmak isteyenler için ise küçük yerel pazarların sınırlı olması önemli sorunlar arasında yer alıyor. Bu nedenle insanların doğup büyüdükleri yerlerden ayrılması, her zaman o bölgeye bağlılıklarının azalmasıyla açıklanamıyor. Asıl mesele, yaşadıkları yerde istedikleri hayatı kurabilecek koşullara sahip olup olmadıkları. İstihdam olanakları bir kişinin bölgede kalmasını sağlayabilir. Ancak bir ailenin yaşamını aynı yerde sürdürmesi için eğitimden sağlığa, altyapıdan sosyal yaşama kadar daha kapsamlı imkânlara ihtiyaç duyuluyor. Nüfus kaybı bölgeler arasında farklılık gösteriyor Kuzey Makedonya’daki demografik değişim bütün bölgeleri aynı ölçüde etkilemiyor. Çevre ve Mekânsal Planlama Bakanlığının verilerine göre, 2006-2023 döneminde nüfus artışı kaydeden tek planlama bölgesi Üsküp Bölgesi oldu. Bu dönemde Üsküp Bölgesi’nin nüfusu yüzde 2,62 artarken Güneybatı Bölgesi’nde yüzde 20,7, Polog Bölgesi’nde yüzde 19 ve Doğu Bölgesi’nde yüzde 18,4 oranında azalma kaydedildi. Nüfusun yaş yapısı da bölgelere göre farklılık gösteriyor. 2023 yılında 65 yaş üzerindeki kişilerin toplam nüfus içindeki payı Doğu Bölgesi’nde yüzde 22,5, Pelagonya Bölgesi’nde ise yüzde 20,9 olarak belirlendi. Bu veriler, sorunun yalnızca göçle sınırlı olmadığını, aynı zamanda nüfusun yaşlanmasıyla da yakından ilişkili olduğunu ortaya koyuyor. Genç nüfusun azalması ve yaşlı nüfusun payının artması, sağlık ve sosyal hizmetlere yönelik ihtiyaçları değiştirirken toplu ulaşım ve günlük yaşamı kolaylaştıran hizmetlerin önemini de artırıyor. Küçük şehirlerde yeni fırsatlar oluşturulabilir mi? Küçük yerleşimlerin aile bağları, daha kısa ulaşım mesafeleri ve sakin yaşam gibi avantajları bulunuyor. Ancak bu özellikler, iş ve eğitim olanaklarının yetersiz olduğu durumlarda insanların bölgede kalması için tek başına yeterli olmuyor. Uzaktan çalışma ve dijital ekonomi, bazı mesleklerin büyük şehirlerden uzakta da yapılabilmesine imkân tanıyor. Bununla birlikte bu fırsatlardan yararlanabilmek için güçlü dijital altyapı, mesleki beceriler ve sürdürülebilir ekonomik koşullar gerekiyor. Yerel girişimcilik, tarım, turizm ve küçük ölçekli üretim de istihdam oluşturabilecek alanlar arasında gösteriliyor. Ancak bu sektörlerin gelişmesi, bölgelerin ihtiyaçlarına uygun uzun vadeli politikalar ve destek mekanizmaları gerektiriyor. Bu nedenle dengeli bölgesel kalkınma, yalnızca yol yapımı veya şehir meydanlarının yenilenmesiyle sınırlı kalmamalı. Gençlerin iş bulabildiği, çocukların eğitim ve bakım hizmetlerine erişebildiği, ailelerin sağlık hizmetlerinden yararlanabildiği yaşam alanlarının oluşturulması önem taşıyor. Küçük yerleşimler boşaldıkça toplumsal yaşam da değişiyor Nüfus kaybı yalnızca ekonomik ve istatistiksel bir sorun olarak değerlendirilmiyor. Kapanan okullar, terk edilen evler ve faaliyetlerini durduran yerel işletmeler, toplumsal yaşamın da dönüşmesine neden oluyor. İnsanların bir araya geldiği ortak alanların azalması, geleneklerin ve yerel kültürün gelecek kuşaklara aktarılmasını da zorlaştırabiliyor. Her yerleşimin geçmişteki nüfusunu koruması mümkün olmayabilir. Ancak doğal demografik değişim ile insanların yaşamak için gerekli koşulları bulamadıkları için bölgelerini terk etmek zorunda kalması arasında önemli bir fark bulunuyor. Bu nedenle kamu politikalarının yalnızca göçün sonuçlarına değil, insanları göçe yönelten nedenlere de odaklanması gerekiyor. Amaç, insanların kalmak istemesini sağlamak Kuzey Makedonya’nın demografik sorununu çözmek, gençlere ülkeden ayrılmamaları yönünde çağrılar yapmakla mümkün görünmüyor. Bunun yerine insanların yaşadıkları yerlerde gelecek kurabilecekleri koşulların oluşturulması gerekiyor. İnsanca yaşamaya yetecek gelir, nitelikli eğitim, sağlık hizmetleri, çocuk bakım olanakları, kültürel faaliyetler ve mesleki gelişim fırsatları bu koşulların başında geliyor. Nüfus sayımları ve bölgesel istatistikler, hangi bölgelerde nüfusun azaldığını ve yaşlandığını ortaya koyarak geleceğe yönelik politikaların oluşturulmasına yardımcı oluyor. Küçük şehirler bir anda boşalmıyor. Nüfusun azalması, iş yerlerinin kapanması ve yeni kuşakların yetişmemesiyle bu yerleşimlerin günlük yaşamı zaman içinde değişiyor. Ancak bu sürecin geleceği kaçınılmaz değil. Asıl hedef, insanları yaşadıkları yerde kalmaya ikna etmekten çok, kalmanın onlar için gerçekçi ve cazip bir seçenek olmasını sağlayacak koşulları oluşturmaktan geçiyor.