Kuzey Makedonya'da işgücü çelişkisi: 90 bin işsiz, binlerce boş iş yeri

Göç, hem aktif çalışabilir nüfus hem de ülkenin doğal nüfus artışı üzerinde doğrudan etkili; çünkü giden gençler ailelerini yurt dışında kuruyor ve Kuzey Makedonya'da doğan çocuk sayısı azalıyor.

Kuzey Makedonya'da aynı anda hem çok sayıda işsiz hem de binlerce boş iş yeri bulunuyor. Uzmanlaşmamış pozisyonlar ve nüfus üzerindeki demografik baskı ise en büyük sorunlar arasında yer alıyor. Genç işsizliği de önemli bir sorun olmaya devam ediyor. Kuzey Makedonya ikinci çeyrekte 798.718 aktif nüfusa sahipti; bunların 708.698'i istihdam edilirken 90.020'si işsizdi. Böylece işsizlik oranı yüzde 11,3 oldu. Bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla işsiz sayısı yüzde 1,5 azalırken istihdam edilen sayısı yüzde 1 arttı. Gençlerde ise bu oran çok daha yüksek ve en son analizlere göre yaklaşık yüzde 30. 2025'te boş iş yeri oranı yüzde 2,17 olurken analizlere göre en fazla boş pozisyon hizmet ve satış sektöründe bulunuyor; burada şu anda 2.980 işçi eksik. En fazla boş iş yeri yüzde 2,30 oranıyla Üsküp Bölgesi'nde; burada en çok işgücü talep edilen yerler konaklama tesisleri ve yemek servisi faaliyetleri. Bu alanlarda iş yerlerinin yüzde 6,23'ü doldurulmayı bekliyor. En az boş iş yeri ise yüzde 0,38 ile elektrik enerjisi, gaz, buhar ve iklimlendirme sektörlerinde. 10 ila 49 çalışanı olan firmaların ortalama 3,20 doldurulmamış pozisyonu bulunuyor. Bu durum insanların göç ettiği ve bu nedenle boş iş yerleri olduğu anlamına gelmiyor; ancak aktif işgücü ile boş iş yerleri arasındaki farkı açıkça gösteriyor. Bu tabloda kayıt dışı çalışanların da ciddi etkisi var. Düzenlenmemiş iş ilişkisine sahip çalışanlar 2026'nın ikinci çeyreğinde 101.022 kişiye ulaştı ve yüzde 7,3 arttı. Bu kategori en çok iki sektörde görülüyor: Tarım, ormancılık ve balıkçılıkta düzenli iş ilişkisi olmayan çalışanların oranı yüzde 51'in üzerinde; inşaat sektöründe ise iş sözleşmesi olmayan çalışanların oranı yaklaşık yüzde 17,2. İstatistik Kurumu'nun 22 Eylül 2026'da yayımladığı verilere göre brüt ortalama maaş Temmuz 2026'da 72.935 denara ulaştı. Vergi ve katkılar düşüldükten sonra net ortalama maaş 48.499 denar oldu; bu, 2025'e kıyasla yüzde 107,1'lik bir seviyeye denk geliyor. Kuzey Makedonya'nın nüfusu azalmaya devam ediyor. İstatistik Kurumu'na göre ülkenin nüfusu 2025'te 1.819.074'tü; ancak azalma sürüyor. 2026'da doğal nüfus artışı 1.005 kişi negatif kaydetti; yani bu yıl canlı doğan bebek sayısı ölenlerden az oldu. 2025'te 15.850 doğum kaydedilirken toplam 20.287 kişi hayatını kaybetti. Göç, hem aktif çalışabilir nüfus hem de ülkenin doğal nüfus artışı üzerinde doğrudan etkili; çünkü giden gençler ailelerini yurt dışında kuruyor ve Kuzey Makedonya'da doğan çocuk sayısı azalıyor. İstatistik Kurumu'nun son verilerine göre yalnızca 2024'te 1.476 kişi göç etti. Bu sayıdan Kuzey Makedonya'ya gelenler düşüldüğünde yurt dışına net göç dengesi -964 kişi oldu. Ancak bu veriler dikkatle okunmalı; çünkü yurt dışına giden kişi sayısı, oturum izniyle başka ülkeye yerleşen kişi sayısı anlamına gelmiyor. Boş iş yerleri konusunda en önemli nokta, bunun otomatik olarak işgücü olmadığı anlamına gelmemesi. Sorun çoğu zaman mevcut işgücünün beceri ve uzmanlığı ile işverenlerin ihtiyaçları arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanıyor. ETF'nin 2023 verilerine göre 20-54 yaş arası nüfusun yüzde 61,7'si istihdam edilirken 15-70 yaş arası nüfusta işsizlik yüzde 13,1'di. 15-29 yaş arası gençlerde bu oran 11,9 puan daha yüksek, yani yüzde 24,9. ETF raporu, 2023'te eğitim düzeyine göre istihdam edilebilirlikte de büyük fark olduğuna işaret ediyor. Yükseköğrenim görmüş aktif nüfusun yüzde 62,6'sı işsizken, düşük eğitimli nüfusta bu oran yüzde 24,1. Aynı rapor, İstihdam Ajansı'nın 2022'de 402.439 boş iş yeri kaydettiğini gösteriyor. Bunlar en çok imalat sanayi, toptan ve perakende ticaret ile motorlu taşıt ve motosiklet onarımı, ayrıca konaklama tesisleri ve yemek servisi faaliyetlerinde kaydedildi. Ana kategorilere göre en fazla boş iş yeri hizmet, ticaret ve basit işlerdeydi. Kuzey Makedonya bu konuda izole bir örnek değil; neredeyse tüm Avrupa işgücü eksikliğiyle karşı karşıya. EURES analizlerine göre giderek daha fazla Avrupa işgücü piyasası arz ve talep arasında dengesizlik yaşıyor. Tespit edilen eksikliklerin yüzde 57'si orta ve yüksek ciddiyet düzeyindeydi; eksikliğin görüldüğü sektörler ise çok çeşitli: Uzmanlardan doktorlara, kaynakçılara kadar. Avrupa İşgücü Otoritesi'ne göre bu durumun başlıca nedeni mevcut çalışan nüfusun becerileri ile piyasa ihtiyaçları arasındaki uyumsuzluk; ayrıca demografik nedenler ve aktif nüfusun hareketliliği de belirtiliyor. Kuzey Makedonya 2026'nın ikinci çeyreğinde çok sayıda boş iş yerine sahip; özellikle yalnızca hizmet faaliyetlerinde 2.980. Bu yerleri kimin dolduracağı sorusuna basit bir yanıt vermek kolay değil. Önemli olan, Kuzey Makedonya'nın aynı zamanda 90.020 kayıtlı işsizinin bulunması, ancak bu kişilerin sahip olduğu beceriler ile iş yerlerinin ihtiyaçları arasında büyük uyumsuzluk olması ve doğal nüfus artışının negatif seyretmesi. Bu nedenle sorun, bu işler için hangi becerilerin arandığına, nüfusun ne kadarının bu becerilere sahip olduğuna, ne kadarının istihdam edildiğine ve ne kadarının işgücü piyasasına girmeye istekli olduğuna bağlı. En fazla boş iş yeri hizmet ve satış sektöründe; ancak imalat, ticaret, konaklama ve diğer sektörler de bu sorundan etkileniyor.