Kuzey Makedonya hızla yaşlanıyor: Sistem alarm veriyor

Nüfusun ortalama yaşı 24 yılda 32,3’ten 41,8’e yükselirken, denetim raporu yaşlı bakımı ve emeklilik sisteminde sürdürülebilirliğin risk altında olduğunu ortaya koydu.

Kuzey Makedonya’da nüfus yapısı hızla değişirken, yaşlanan toplum karşısında mevcut sosyal ve ekonomik sistemlerin yetersiz kaldığı ortaya çıktı. Devlet Denetleme Ofisi tarafından yayımlanan “Nüfus Yaşlanması” konulu Performans Denetimi Nihai Raporu, ülkede demografik dengenin ciddi şekilde bozulduğunu gözler önüne serdi. Rapora göre, nüfusun ortalama yaşı 2000 yılında 32,3 iken 2024 yılında 41,8’e yükseldi. Bu artış, ülkenin hızla yaşlanan toplumlar kategorisine girdiğini gösterirken, 65 yaş üstü nüfusun oranındaki yükseliş ve genç nüfustaki düşüş dikkat çekti. Göç ve düşük doğum oranı belirleyici Denetim bulguları, demografik düşüşün yalnızca düşük doğum oranlarından kaynaklanmadığını, aynı zamanda artan göçün de nüfus yapısını derinden etkilediğini ortaya koydu. Araştırma, yetkili kurumların yaşlı nüfusa yönelik bakım hizmetleri ve emeklilik fonlarının sürdürülebilirliği konusunda aldığı önlemleri mercek altına aldı. 2014 ile Haziran 2024 dönemini kapsayan denetim sonucunda, kurumların belirli adımlar atmış olmasına rağmen, 65 yaş üstü vatandaşlara yönelik yeterli bakımın sağlanamadığı ve emeklilik sisteminin uzun vadeli sürdürülebilirliğine dair güvence bulunmadığı tespit edildi. Raporda, alınan önlemlerin orta ve uzun vadede yetersiz kaldığı, hızlı nüfus yaşlanmasının ve kamu maliyesi üzerindeki baskının azaltılmasına yönelik gerekli sistemik reformların hayata geçirilmediği vurgulandı. Eğitim verileri de demografik gerilemeyi doğruluyor. İlkokula başlayan öğrenci sayısı son altı yılda 2 bin 774 azaldı. Daha çarpıcı düşüş ise lise mezunlarında görüldü. Canlı doğum sayısı ile mezun sayısı arasındaki fark yüzde 34,6’ya ulaştı. Emeklilik sistemi bütçeye bağımlı hale geliyor Üç sütun üzerine kurulu emeklilik sisteminin düzenli ödeme yapmayı sürdürdüğü, ancak bu durumun artan bütçe transferleriyle sağlandığı belirtildi. Raporda, emeklilik artışlarının ekonomik göstergelerle yeterince bağlantılı olmadığı ve bu durumun sistemin mali dengesini zayıflattığı ifade edildi. Zorunlu emeklilik fonlarının yatırım yapısına da dikkat çekilen raporda, portföylerin büyük ölçüde yerli devlet tahvillerinde yoğunlaştığı, bu durumun ise enflasyon karşısında getirileri sınırladığı kaydedildi. Yaşlı bakımı büyük ölçüde ailelere kalıyor Öte yandan, yaşlılara yönelik sosyal hizmetlerin ciddi ölçüde yetersiz olduğu ortaya kondu. Evde bakım hizmetlerinin 65 yaş üstü nüfusun yüzde 1’inden daha azına ulaştığı, 31 belediyede ise bu hizmetin hiç bulunmadığı belirtildi. Bu nedenle yaşlı bakımının büyük bölümünün aileler ve kayıt dışı sektör tarafından üstlenildiği ifade edildi. Raporda ayrıca, 2020 yılında süresi dolan Ulusal Yaşlılar Stratejisi’nin ardından yeni ve kapsamlı bir stratejik belgenin kabul edilmemiş olması da önemli bir eksiklik olarak gösterildi. Uzmanlar, mevcut eğilimlerin devam etmesi halinde Kuzey Makedonya’nın hem sosyal hizmetler hem de kamu maliyesi açısından daha ciddi baskılarla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunuyor.