Grönland krizinde diplomatik çözüm

ABD, Danimarka ve Grönland, Arktik güvenliğini güçlendiren anlaşmayla egemenlik, savunma ve kendi kaderini tayin konularında uzlaşı sağladı.

ABD Başkanı Donald Trump, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen, 22 Eylül 2026’da New York’ta düzenlenen Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu kapsamında, Arktik bölgesi ve Kuzey Atlantik’in güvenliğini güçlendirmeyi amaçlayan üçlü anlaşmayı imzaladı. Emekli tarihçi ve diplomat Salim Kadri Kerimi, anlaşmayı uzun süredir devam eden ABD-Danimarka-Grönland geriliminin diplomatik yollarla çözülmesi açısından önemli bir gelişme olarak değerlendirdi. ABD’nin Grönland’a ilgisi anlaşmayla yeni çerçeveye kavuştu Anlaşma, Trump’ın yıllardır Grönland’ın ABD’nin güvenliği açısından stratejik önem taşıdığı ve Washington’ın adanın güvenliği üzerinde daha fazla söz sahibi olması gerektiği yönündeki açıklamalarının ardından geldi. Özellikle 2025 ve 2026 yıllarında ABD tarafından Grönland’ın kontrolünün ele geçirilmesi ihtimalinin gündeme getirilmesi, Danimarka ve Grönland’da tepkiye yol açmıştı. Danimarka hükümeti Grönland üzerindeki egemenliğini vurgularken, Grönlandlı siyasi temsilciler adanın geleceğine halkın karar vermesi gerektiğini savunmuştu. Kerimi’ye göre yeni anlaşma, taraflar arasındaki gerilimi çatışma yerine müzakere ve iş birliği zeminine taşıdı. Danimarka’nın egemenliği korunuyor Anlaşmanın en önemli unsurlarından biri, Grönland üzerindeki egemenliğin ABD’ye devredilmesini öngörmemesi. Metinde Danimarka Krallığı’nın egemenliği ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilirken, Grönland halkının kendi geleceğini belirleme hakkı da tanınıyor. Grönland mevcut durumda Danimarka Krallığı’nın parçası olmaya devam ederken, halkın uluslararası ve Danimarka hukuku çerçevesinde gelecekte bağımsızlık seçeneğine sahip olduğu belirtiliyor. Anlaşma ayrıca Grönland’ın ileride bağımsız olması durumunda NATO içinde kalmasına veya gerekli olması halinde üyelik başvurusu yapmasına yönelik bir çerçeve öngörüyor. ABD’nin askeri varlığı genişliyor Anlaşmayla birlikte ABD’ye Grönland’ın hava, kara ve deniz alanlarına savunma amacıyla daha geniş erişim imkanı sağlanıyor. ABD’nin Pituffik’teki mevcut askeri altyapısının genişletilmesinin yanı sıra Narsarsuaq ve Mestersvig’de yeni savunma kapasitesi oluşturabilmesinin de önü açılıyor. Bu düzenlemeler, Washington’ın Arktik bölgesindeki askeri varlığını ve operasyonel imkanlarını artırmasına olanak sağlayacak. Grönland’ın Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki stratejik konumu, Arktik’te yeni deniz yollarının açılması ve bölgedeki doğal kaynaklara yönelik artan ilgi, adanın jeopolitik önemini daha da artırıyor. NATO açısından da önemli Grönland meselesi yalnızca ABD, Danimarka ve Grönland arasındaki ilişkiler açısından değil, NATO açısından da önem taşıyor. Danimarka’nın NATO üyesi olması ve Grönland’ın Danimarka Krallığı içerisinde bulunması nedeniyle Washington ile Kopenhag arasında yaşanabilecek ciddi bir kriz, ittifakın içindeki güven ilişkilerini de etkileyebilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyordu. Yeni anlaşmanın ise Grönland’ın güvenliğini yeniden müttefikler arasındaki iş birliği çerçevesine taşıdığı belirtiliyor. Anlaşma, 1951 tarihli ABD-Danimarka Grönland Savunma Anlaşması kapsamında mevcut savunma düzenlemelerinde değişiklik ve eklemeler de içeriyor. “Her taraf temel çıkarlarını korudu” Salim Kadri Kerimi, anlaşmanın taraflar arasında bir uzlaşma modeli oluşturduğunu belirterek, ABD’nin güvenlik çıkarlarının genişletilmiş bir çerçevede karşılandığını, Danimarka’nın Grönland üzerindeki egemenliğini koruduğunu ve Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkının güvence altına alındığını ifade etti. Kerimi’ye göre anlaşmanın dikkat çekici yönlerinden biri de taraflardan herhangi birinin bütün taleplerini diğerlerine kabul ettirmesi yerine, farklı çıkarların aynı hukuki ve siyasi çerçevede bir araya getirilmiş olması. Ancak anlaşmanın imzalanmasının, henüz yürürlüğe girdiği anlamına gelmediğine de dikkat çekiliyor. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için taraf ülkelerde gerekli parlamenter süreçlerin tamamlanması gerekiyor. “Diplomasi için önemli bir örnek” Kerimi, Grönland krizinin diplomatik yollarla çözülmesinin daha geniş bir uluslararası mesaj taşıdığını savundu. Ona göre anlaşma, egemenlik, güvenlik ve kendi kaderini tayin gibi birbirinden farklı ve hassas konuların müzakere yoluyla aynı çerçevede ele alınabileceğini gösteriyor. Kerimi, Grönland örneğinin yalnızca Arktik bölgesi açısından değil, farklı ülkeler arasındaki diğer uluslararası anlaşmazlıkların çözümü bakımından da diplomasi, müzakere ve uzlaşının önemini ortaya koyduğunu belirtti. Anlaşmanın bundan sonraki aşamasında ise tarafların üzerinde mutabık kaldıkları düzenlemelerin nasıl uygulanacağı ve üçlü iş birliğinin pratikte nasıl şekilleneceği takip edilecek.