Emeklilik Fonu krizde: 1 emekliye 1,63 sigortalı düşüyor

PİOM'un Sağlık Sigortası Fonu'na olan borcu daha da vahim boyutlarda. Haziran 2025 - Ocak 2026 dönemi için ödenmeyen sağlık primleri 8,4 milyar denara (yaklaşık 136 milyon avro) ulaşırken, gecikme süresi 8 ayı buldu. Emekliler sağlık hizmetlerinden yararlanmaya devam etse de, bu durum Sağlık Sigortası Fonu'nun likiditesi üzerinde ciddi baskı oluşturuyor.

Kuzey Makedonya emeklilik sistemi giderek derinleşen bir krizle karşı karşıya. Devlet Denetim Kurumu'nun 2024 yılı raporuna göre, emeklilik fonu kendi gelirleriyle emekli maaşlarını karşılayamaz durumda ve her geçen yıl bütçeden daha fazla destek almak zorunda kalıyor. Revisörler, fonun mali tabloları için "olumsuz görüş" bildirirken, sistemin yapısal olarak devlet desteğine bağımlı olduğunu ve uzun vadede sürdürülebilir olmadığını vurguladı. Bütçe Desteği Artarak Devam Ediyor Fonun prim gelirleri 2024 yılında 71,4 milyar denar olarak gerçekleşirken, emekli maaşı harcamaları 90,2 milyar denara ulaştı. Aradaki fark yine devlet bütçesinden karşılandı. PİOM'a aktarılan bütçe desteği 42,5 milyar denara yükselirken, bu rakam fonun toplam gelirlerinin yüzde 36,7'sine denk geliyor. 2023'te bu oran yüzde 32,7 seviyesindeydi. Sigortalı-Emekli Oranı Geriliyor En çarpıcı verilerden biri, sigortalı-emekli oranındaki düşüş oldu. 2024 sonu itibarıyla 556.294 sigortalı ve 343.048 emekli kaydedilirken, bir emekliye düşen sigortalı sayısı 1,63 olarak hesaplandı. 2023'te bu oran 1,70 seviyesindeydi. Revizörler, bu durumun emeklilik fonunun uzun vadeli sürdürülebilirliği açısından ciddi bir uyarı işareti olduğunu belirtti. İkinci Sütun Primlerinde Büyük Gecikme Revizörlerin en sert eleştirilerinden biri, ikinci emeklilik sütununa aktarılması gereken primlerle ilgili. Yasaya göre primlerin 5 iş günü içinde transfer edilmesi gerekirken, PİOM bu süreyi ortalama 2 ay geciktiriyor. Şubat 2026 itibarıyla dağıtılmamış primler 2,6 milyar denara (yaklaşık 42,3 milyon avro) ulaştı. Bu durum, sigortalıların kişisel hesaplarına yatırılmayan ve getiri sağlamayan fonlar nedeniyle doğrudan mağduriyetine yol açıyor. Sağlık Fonu'na 8,4 Milyar Denar Borç PİOM'un Sağlık Sigortası Fonu'na olan borcu daha da vahim boyutlarda. Haziran 2025 - Ocak 2026 dönemi için ödenmeyen sağlık primleri 8,4 milyar denara (yaklaşık 136 milyon avro) ulaşırken, gecikme süresi 8 ayı buldu. Emekliler sağlık hizmetlerinden yararlanmaya devam etse de, bu durum Sağlık Sigortası Fonu'nun likiditesi üzerinde ciddi baskı oluşturuyor. Ölüm Sonrası Maaş Ödeme Riski Revizörler, maaş ödeme prosedürlerinin 10 yıldan eski olduğunu ve mevcut elektronik sistemle uyumlu olmadığını belirtti. Ölüm, eğitim veya diğer hak kaybı durumlarında maaş ödemelerinin durdurulması konusunda riskler bulunuyor. Elektronik veri paylaşımına rağmen, prosedürlerin güncellenmemesi nedeniyle hak sahibi olmayan kişilere maaş ödenmeye devam edilebileceği uyarısı yapıldı. İmal Yönetiminde Zafiyet Revizörler, PİOM'un mal varlığı yönetiminde de ciddi eksiklikler tespit etti. İflas yoluyla edinilen 293 milyon denar değerindeki taşınır ve taşınmaz malların tam muhasebe kaydı bulunmuyor. Ayrıca yaklaşık 244 milyon denar değerindeki inşaat arazisinin de kaydı eksik. Kira sözleşmelerinde usulsüzlükler tespit edilirken, süresi dolan sözleşmelerle faturalandırma yapılmaya devam edildiği belirtildi. Emeklilik evleri ve daireleri için yönetmeliğin ise 10 yıldır güncellenmediği ortaya çıktı. Revizörlerin Değerlendirmesi Devlet Denetim Kurumu, emeklilik fonunun mali tabloları için "olumsuz görüş" bildirirken, fonun çalışmalarının yasa ve yönetmeliklere uygunluğu konusunda da olumsuz değerlendirme yaptı. Raporda, sistemin yapısal olarak devlet desteğine bağımlı olduğu ve uzun vadede sürdürülebilir olmadığı vurgulandı.