Prespa Anlaşması'nın imzalanmasının üzerinden sekiz yıl geçti

17 Haziran 2018'de imzalanan Prespa Anlaşması ile Makedonya Cumhuriyeti'nin adı Kuzey Makedonya Cumhuriyeti olarak değişirken, ülke NATO üyeliğine giden yolu açtı. Anlaşmanın üzerinden geçen sekiz yılda iki ülke arasındaki ilişkiler gelişirken, bazı yükümlülüklerin uygulanmasında ise gecikmeler yaşanıyor.

Üsküp ile Atina arasında yıllarca süren isim anlaşmazlığını sona erdiren Prespa Anlaşması'nın imzalanmasının üzerinden sekiz yıl geçti. 17 Haziran 2018 tarihinde Yunanistan'ın Prespa Gölü kıyısındaki Nivitsi (Psarades) köyünde imzalanan anlaşma ile Makedonya Cumhuriyeti adını Kuzey Makedonya Cumhuriyeti olarak değiştirdi. Anlaşma kapsamında Yunanistan, Makedon dilini ve Makedon kimliğini tanıdı. Ayrıca ülkenin NATO üyeliğinin önü açılırken, iki ülke arasındaki ikili iş birliği de yoğunlaştı. Anlaşma, Yunanistan'da SYRIZA'nın, Makedonya'da ise SDSM'nin iktidarda olduğu dönemde, dönemin dışişleri bakanları Nikola Dimitrov ve Nikos Kotzias tarafından imzalandı. İmza törenine dönemin başbakanları Zoran Zaev ile Alexis Tsipras'ın yanı sıra, müzakerelerde arabuluculuk yapan Matthew Nimetz, Avrupa Birliği temsilcileri ve çok sayıda uluslararası yetkili katıldı. Referandum ve yürürlüğe giriş süreci Anlaşmanın imzalanmasından yaklaşık üç ay sonra, 30 Eylül 2018 tarihinde vatandaşlar, "Makedonya Cumhuriyeti ile Yunanistan Cumhuriyeti arasındaki Anlaşmayı kabul ederek AB ve NATO üyeliğinden yana mısınız?" sorusunun yer aldığı referandumda oy kullandı. Referanduma katılım yüzde 36,91 seviyesinde kaldı. Oy kullananların yüzde 91,47'si "evet", yüzde 5,64'ü ise "hayır" oyu verdi. Ancak seçmenlerin yarısından fazlasının sandığa gitmemesi nedeniyle referandum kararı kabul edilmedi. Buna rağmen süreç devam etti ve anlaşma, her iki ülkenin parlamentolarında onaylandıktan sonra 12 Şubat 2019 tarihinde resmen yürürlüğe girdi. Anlaşma kapsamında ülkenin adı Kuzey Makedonya Cumhuriyeti olarak değiştirildi. Vatandaşlık tanımı "Makedon/Kuzey Makedonya Cumhuriyeti vatandaşı", resmi dil ise "Makedonca" olarak belirlendi. NATO üyeliği gerçekleşti, AB süreci ise beklenen hızda ilerlemedi Prespa Anlaşması sonrasında ülke NATO'nun 30'uncu üyesi oldu. Ancak isim anlaşmazlığının çözülmesiyle birlikte Avrupa Birliği üyelik sürecinin önündeki tüm engellerin kalkacağı yönündeki beklentiler tam anlamıyla karşılık bulmadı. Yıllarca Makedonya'nın Avrupa perspektifinin önündeki temel engellerden biri olarak gösterilen isim sorununun çözülmesine rağmen, bu durum ülkenin AB üyelik yolunu tamamen açmadı. Anlaşmaya giden süreç ise toplam 27 yıl süren müzakerelerin ardından sonuçlandı. Görüşmeler zaman zaman yoğunlaşsa da, özellikle Yunanistan'ın ekonomik kriz yaşadığı dönemlerde duraksamalar yaşandı. Ancak 2017 yılının sonlarında müzakereler yeniden hız kazandı ve taraflar anlaşmaya ulaştı. İki ülke arasındaki ilişkiler gelişti Yunanistan'da hükümet değişmiş olmasına rağmen Prespa Anlaşması'na saygı gösterilmeye devam ediliyor. Son yıllarda iki ülke arasındaki iş birliği ekonomi, enerji ve çeşitli alanlarda önemli ölçüde arttı. Atina yönetimi, Batı Balkan ülkelerinin Avrupa perspektifini desteklemeyi sürdürürken, bu desteğin 2027 yılının ikinci yarısında Yunanistan'ın üstleneceği AB Dönem Başkanlığı öncesinde daha da güçlenmesi bekleniyor. Yeni Demokrasi hükümeti, muhalefette bulunduğu dönemde anlaşmayı desteklememiş olsa da, iktidara geldikten sonra bunun uluslararası bir anlaşma olduğunu ve devlet sürekliliği çerçevesinde uygulanması gerektiğini vurguladı. Bugün iki ülkede de farklı hükümetler görevde olmasına rağmen, Üsküp ile Atina arasındaki ikili ilişkiler iyi seviyede devam ediyor. Uygulamada bazı gecikmeler yaşanıyor Anlaşmanın yürürlüğe girmesinin ardından Kuzey Makedonya, anayasal isim değişikliği, anayasa değişiklikleri, pasaport ve plaka yenilemeleri ile bakanlık ve kurum isimlerinin değiştirilmesi gibi yükümlülüklerin büyük bölümünü yerine getirdi. Buna karşın bazı alanlarda gecikmeler yaşanıyor. 2019 yılında imzalanan ve Eylül 2020'de Yunan Parlamentosu'na sunulan üç iş birliği muhtırası hâlâ onaylanmış değil. Ayrıca Prespa Anlaşması'nda öngörülen ve iki ülke başbakanlarının başkanlığında yılda en az bir kez toplanması gereken Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi de yalnızca bir kez toplandı. İlk ve tek toplantı Nisan 2019'da, dönemin Yunanistan Başbakanı Alexis Tsipras'ın Üsküp ziyareti sırasında gerçekleştirildi. Bir sonraki toplantının Yunanistan'da yapılması öngörülmesine rağmen henüz gerçekleşmedi. Tarihi ziyaretler gerçekleşti Prespa Anlaşması sonrasında iki ülke arasındaki siyasi ilişkiler normalleşirken, karşılıklı ziyaretler ve temaslar da arttı. Ekim 2021'de dönemin Cumhurbaşkanı Stevo Pendarovski, Yunanistan'ı ziyaret eden ilk Makedonya Cumhurbaşkanı oldu. Nisan 2019'da ise dönemin Yunanistan Başbakanı Alexis Tsipras, Üsküp'ü ziyaret eden ilk Yunan başbakanı olarak tarihe geçti. Buna karşın mevcut Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis henüz Üsküp'e resmi, çalışma veya gayriresmi bir ziyaret gerçekleştirmedi. Benzer şekilde, iki ülkenin mevcut başbakanları Hristijan Mickoski ile Kyriakos Mitsotakis arasında henüz ikili bir görüşme yapılmadı. Cumhurbaşkanlığı düzeyinde de benzer bir durum yaşanırken, her iki ülkede yeni devlet başkanları göreve başlamış olmasına rağmen henüz karşılıklı ziyaretler gerçekleşmedi.