Makedonya’da emekli maaşlarında büyük uçurum: 8 emekli 94 bin denar alıyor

Makedonya’da yalnızca sekiz emekli 94.332 denar aylık alırken, yaklaşık 100 bin emekli 20.228–23.945 denar arasında gelirle yaşamını sürdürüyor.

Kuzey Makedonya’da emekli maaşları arasındaki gelir farkı dikkat çekici boyutlara ulaştı. Ülkede yalnızca 8 emekli aylık 94 bin 332 denar (1520 avro) maaş alırken, yaklaşık 100 bin emekli 20 bin 228 ile 23 bin 945 denar (330-390 avro) arasında gelirle yaşamını sürdürüyor. Emekli maaşlarının en üst basamağında sadece sekiz kişi bulunurken, piramidin geniş tabanını düşük gelirli emekliler oluşturuyor. Bu tablo, özellikle düşük maaş alan emeklilerin neden lineer emekli maaşı artışını desteklediğini de ortaya koyuyor. Ancak emekli maaşları arasındaki farkın yalnızca yapılacak zamlarla giderilmesinin mümkün olmadığı belirtiliyor. Eski vergi uzmanı ve emekli aktivisti Slavko Lazovski, emekli maaşının belirlenmesinde birçok faktörün etkili olduğunu ifade ediyor. Lazovski’ye göre birinci emeklilik sütunundan bağlanan emekli maaşı dört temel unsura dayanıyor: ● Toplam çalışma ve sigortalılık süresi, ● Çalışma hayatı boyunca elde edilen ortalama maaş, ● Geçmiş maaşların bugünkü koşullara uyarlanmasını sağlayan değerleme katsayıları, ● Çalışılan yıl sayısına göre belirlenen emeklilik oranı. Buna göre, emekli maaşının belirlenmesinde çalışma süresi ve ödenen primler büyük önem taşıyor. Kayıt dışı ödemeler emekli maaşlarını düşürdü Makedonya’daki uzun yıllara dayanan uygulamalarda birçok çalışanın asgari ücret üzerinden sigortalı gösterildiği, maaşın geri kalan bölümünün ise nakit olarak ödendiği belirtiliyor. Bu durum, çalışan adına yatırılan emeklilik primlerinin düşük kalmasına ve dolayısıyla ileride bağlanacak emekli maaşının da düşük olmasına neden oluyor. Lazovski, bazı işverenlerin sosyal sigorta primlerini ödememesine uzun yıllar göz yumulmasının da mevcut tablonun oluşmasında etkili olduğunu belirtiyor. Emekli maaşı nasıl hesaplanıyor? Emekli maaşının hesaplanması temel olarak iki aşamada gerçekleştiriliyor. İlk aşamada emeklilik matrahı belirleniyor. Bu matrah, çalışanın çalışma hayatı boyunca aldığı maaşların yasal değerleme katsayılarıyla güncellenmesinin ardından hesaplanan ortalama değerden oluşuyor. İkinci aşamada ise çalışma süresine göre emeklilik oranı hesaplanıyor. Mevcut uygulamaya göre erkeklerde her bir çalışma yılı için yüzde 0,75, kadınlarda ise yüzde 0,86 oranı dikkate alınıyor. Bir yılda altı aydan daha az sigortalılık süresi bulunması halinde bu oranlar yarıya düşüyor. Böylece emekli maaşındaki büyük farklılıkların temelinde yalnızca bugünkü zam oranları değil, kişinin çalışma hayatı boyunca aldığı ücret, ödediği prim ve toplam sigortalılık süresi gibi unsurların bulunduğu belirtiliyor.