Kuzey Makedonya'da Vatandaşlık Yasası'nda değişiklik önerisi: Yatırım karşılığı vatandaşlığa kısıtlama geliyor

Kuzey Makedonya'da "altın pasaport" uygulaması yeni değil ve yıllardır devam ediyor. Bu imkân, Vatandaşlık Kanunu'nun 11. maddesinde düzenlenmiş olup, 18 yaşını doldurmuş bir yabancının, bilimsel, ekonomik, kültürel, sportif veya diğer ulusal çıkarlar açısından olağanüstü bir durum söz konusu olduğunda vatandaşlık kazanabileceğini öngörüyor.

Kuzey Makedonya, yabancı yatırımcılara "altın pasaport" dağıtma politikasını değiştiriyor, ancak ekonomik nedenlerle vatandaşlık verilmesini tamamen kaldırmıyor. Devlet, bugüne kadar pasaport alabilmek için belirli bir yatırım tutarını öngören yönetmeliği değiştirmeyi teklif ediyor. Değişiklikler, Avrupa Komisyonu'nun tavsiyeleri doğrultusunda ve suistimaller ile güvenlik risklerini önleme amacıyla geliyor. Güvenlik Riski ve Avrupa Komisyonu'nun Tavsiyeleri İçişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan ve ENER internet sitesinde yayımlanan yasa tasarısına göre, değişikliklerin temel nedeni Avrupa Komisyonu'nun raporu. Raporda, ekonomik amaçlı vatandaşlık verilmesinin ciddi bir güvenlik ve göç riski oluşturduğu belirtiliyor. Komisyon, ülkelerin asgari yatırım eşiği esasına dayalı vatandaşlık vermekten kaçınmasını tavsiye ediyor. "Altın pasaport" olarak bilinen bu programlar, özellikle 29 Nisan 2025'te Malta aleyhine verilen mahkeme kararının ardından Avrupa değerleriyle bağdaşmadığı gerekçesiyle eleştiriliyor. İçişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, önerilen yasa değişikliklerinin öncelikli amacının, Vatandaşlık Kanunu'nun hükümlerini daha net hale getirerek daha etkin bir uygulama sağlamak olduğu belirtildi. Bakanlık yetkilileri, "Avrupa Komisyonu'nun rapor ve tavsiyelerine göre, yabancılara ekonomik çıkar karşılığı vatandaşlık verilmesi, özellikle uygulanan farklı kriterler nedeniyle göç ve güvenlik riski oluşturabilir" ifadelerini kullandı. Bu nedenle amaç, daha net bir düzenleyici çerçeve ile potansiyel suiistimalleri ortadan kaldırmak, daha sıkı denetim getirmek ve Avrupa Birliği hukukuyla tam uyum sağlamak. İçişleri Bakanlığı'na göre, önerilen yasa değişikliklerinin kabul edilmesi, yatırım kriterinin tamamen kaldırıldığı anlamına gelmiyor. Sadece bu kriterin "işlemsel" suistimal edilmesinin önüne geçiliyor. Bugüne kadar yabancı yatırımcılar, reel sektörde en az 400.000 avro veya yatırım fonunda 200.000 avro yatırım yapmaları halinde Makedon pasaportu alabiliyordu. Yabancı Yatırımcılar İçin Ne Değişiyor? Yasa değişiklikleriyle vatandaşlık alımı için sabit parasal tutarlar kaldırılıyor. Yeni model, yetkili kurumların görüşünü öngörüyor: her başvuru bireysel olarak değerlendirilecek ve vatandaşlık alımında bilimsel, ekonomik, kültürel, sportif veya diğer ulusal çıkarlar açısından olağanüstü bir fayda olup olmadığı incelenecek. Yatırım, bu hakkı otomatik olarak garanti etmeyecek. Bununla birlikte, devlet kendi diasporası için kolaylıklar getiriyor. İçişleri Bakanlığı, vatandaşlığın yeniden kazanılması için gereken sürenin üç yıldan üç aya indirilmesini öneriyor. Bu önlem, nitelikli iş gücünü çekme ve ekonomiyi güçlendirme stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. 'Altın Pasaportlar' Nasıl İşliyordu? Kuzey Makedonya'da "altın pasaport" uygulaması yeni değil ve yıllardır devam ediyor. Bu imkân, Vatandaşlık Kanunu'nun 11. maddesinde düzenlenmiş olup, 18 yaşını doldurmuş bir yabancının, bilimsel, ekonomik, kültürel, sportif veya diğer ulusal çıkarlar açısından olağanüstü bir durum söz konusu olduğunda vatandaşlık kazanabileceğini öngörüyor. Resmî veriler, son yıllarda 370'ten fazla yabancı uyruklu kişinin, Vatandaşlık Kanunu'nun 11. maddesi kapsamında çeşitli gerekçelerle VIP pasaportu aldığını gösteriyor. "Altın pasaport" politikası, potansiyel suistimaller nedeniyle sık sık eleştiriliyordu. En bilinen vakalardan biri, 2013 yılında Makedon vatandaşlığı alan Hintli iş adamı Subrata Roy ve oğulları. Ancak Roy'un vaat ettiği yatırımlar hiçbir zaman gerçekleşmedi. Bunlardan bazıları, Makedon pasaportuyla yurt dışında tutuklandı. Örnek olarak, İran uyruklu Reza Zarrab'ın durumu gösteriliyor. 2016 yılında FBI, Zarrab'ı ailesiyle birlikte Disneyland'a giderken Miami'de tutukladı. Zarrab'ın yatırım karşılığında Makedon pasaportu aldığı tespit edildi ve ABD'de para aklama suçundan yargılandı. Buna ek olarak, Ukraynalı iş adamı Oleksandr Onişçenko'nun daha sonra vatandaşlıktan çıkarılması, güvenlik kontrollerine ilişkin soru işaretleri doğurdu. Onişçenko, Ukrayna'da 2016'dan beri devlet bütçesine zarar verme suçundan arandığı ve ABD'nin kara listesinde yer aldığı bilgilerinin kamuoyuna yansımasının ardından Makedon pasaportunu kaybetti. Vatandaşlık Kanunu'nun 14. maddesine göre, "başvuru sırasında yanlış veya gerçeğe aykırı bilgi verdiği ya da sahte belge kullandığı" tespit edilen bir yabancının vatandaşlığı iptal edilebiliyor.