Kuzey Makedonya'da okul öncesi eğitimde devrim: 'Her çocuğa anaokulu' hedefi

Sosyal Politika, Demografi ve Gençlik Bakanı Fatmir Limani, Bakanlığın inşaat ve yenileme yoluyla kapasite artırımı üzerinde çalıştığını, ayrıca alternatif mekanlarda çocuk bakım grupları ve erken çocukluk gelişim merkezleri gibi bakım modelleri üzerinde durduğunu belirtti.

Kuzey Makedonya Sosyal Politika, Demografi ve Gençlik Bakanı Fatmir Limani, Bakan Yardımcısı Gyoko Velkovski ve UNICEF Temsilcisi Leslie Miller, okul öncesi eğitim ve bakımın sistematik olarak güçlendirilmesi ve çocukların okul öncesi eğitime katılım oranının artırılmasına yönelik kilit mesajları paylaştı. "Erken Başlangıç, Kalıcı Kazanımlar – Her Çocuğa Anaokulu!" başlıklı konferansta, okul öncesi eğitim ve bakımın finansmanına yönelik yenilikçi modellerin analizinden elde edilen bulgular ve öneriler sunuldu. UNICEF desteğiyle hazırlanan yeni analiz, Kuzey Makedonya'nın kamu yatırımlarını özel anaokulları ve işveren desteğiyle birleştirmesi halinde anaokuluna erişimi hızlandırabileceğini ve finansal olarak erişilebilir ile kapsayıcı hizmetler sunabileceğini gösteriyor. Bulgular, durumun aciliyetini ancak aynı zamanda fırsatları da gözler önüne seriyor: 0-6 yaş aralığındaki 79.000'den fazla çocuk herhangi bir anaokuluna kayıtlı değil. 2032 yılına kadar %65'lik ulusal kayıt hedefine ulaşmak için yaklaşık 19.000 ek kontenjana ihtiyaç duyuluyor. Talep zaten arzı aşmış durumda; 2025 yılında bekleme listelerinde neredeyse 5.000 çocuk bulunuyor. Belediyeler arasındaki kayıt oranları büyük farklılık gösteriyor; bazı bölgelerde yüksek oranlar görülürken, diğerlerinde %10'un altında kalıyor hatta hiç kayıt olmayabiliyor. Roman çocuklar, engelli çocuklar ve yoksulluk içinde yaşayanlar gibi en kırılgan çocuklar bu hizmetlere en az erişime sahip olmaya devam ediyor. Sosyal Politika, Demografi ve Gençlik Bakanı Fatmir Limani, Bakanlığın inşaat ve yenileme yoluyla kapasite artırımı üzerinde çalıştığını, ayrıca alternatif mekanlarda çocuk bakım grupları ve erken çocukluk gelişim merkezleri gibi bakım modelleri üzerinde durduğunu belirtti. Özel hizmet sağlayıcılarına yönelik desteğin artırılması hedefleniyor. Bakan Limani şunları söyledi: "Dünya Bankası'nın sosyal hizmetleri iyileştirme projesi ve UNICEF ile işbirliği içinde, kırılgan ailelerin çocukları ve bekleme listesindeki çocuklar için özel anaokullarına kayıt imkanı sağlayacak bir voucher (eğitim çeki) modeli önereceğiz. Bu yaklaşım uygulamada olumlu sonuçlar verirse, katılım oranlarını daha hızlı artırmaya katkıda bulunacak kalıcı bir politika haline gelebilir." UNICEF Temsilcisi Leslie Miller konuşmasında şu ifadelere yer verdi: "Erken çocukluk eğitimi ve bakımı, çocuk gelişimi, okula hazır bulunuşluk ve uzun vadeli beşeri sermaye açısından en önemli yatırımlar arasındadır. Anaokulu kontenjanlarının artırılması esastır, ancak bu ancak erişim eşit, kapsayıcı, finansal olarak erişilebilir ve kaliteli olduğunda sonuç verir. En kırılgan çocukları kapsayan bir sistem tasarlamazsak, azaltmaya çalıştığımız eşitsizlikleri daha da derinleştirme riskiyle karşı karşıya kalırız. Amaç sadece daha fazla anaokulu kontenjanı değil, her çocuk ve her toplum için daha iyi fırsatlardır." Analiz, büyük ölçüde kamu kaynaklarına dayanan mevcut sistemin talebi yeterince hızlı karşılayamadığını gösteriyor. Kayıtlı çocukların sadece %7'si özel anaokullarına kayıtlı. İşverenlerin çalışanlarının çocuklarına yönelik bu tür hizmetler düzenlemesi örnekleri ise çok nadir. Kamu altyapısının genişletilmesi on yıllar alacak ve 100 milyon avroyu aşan yatırımlar ile önemli ölçüde daha fazla iş gücü gerektirecek. Katılım oranını artırmanın daha etkili bir yolu, kamu altyapısının genişletilmesini özel anaokulları ve işverenler için ortak finansmanın devreye alınmasıyla birleştirmek. Analiz, 2032 yılına kadar özel anaokullarında yaklaşık 13.500, kamu anaokullarında ise 5.300 yeni kontenjan açılmasını ve ortak finansman modeliyle hizmetlerin tüm aileler için, en kırılgan olanlar da dahil, erişilebilir olmasını öneriyor. Analiz ayrıca, anaokuluna erişimde daha fazla adalet sağlamak için en kırılgan aileler için ücret muafiyeti, ebeveyn gelirine göre değişken ücret, ulaşım desteği ve en kırılgan çocukların kaydı için destek gibi somut önlemler öneriyor. Bu sayede yeni kontenjanlar, dışlanma riski altındaki çocuklar da dahil olmak üzere tüm çocuklar için gerçek bir fırsat haline gelecek. Engelli çocuklar için ek destek ise binaların erişilebilirliğinin iyileştirilmesi ve engelli çocukların kaliteli okul öncesi eğitime tam katılımını sağlamak için belediyelere özel ödenek tahsis edilmesi gibi pratik önlemlerden oluşacak. Etkinlik katılımcıları, okul öncesi eğitim ve bakıma erişimin genişletilmesinin sadece bir altyapı meselesi olmadığı, daha geniş bir sistem dönüşümü gerektirdiği konusunda fikir birliğine vardı. Merkezi ve yerel yönetimler, anaokulları ve işverenler arasında daha iyi koordinasyon, kalite, iş gücü ve kapsayıcılığa sürdürülebilir yatırım ile birlikte, her çocuğun hayatının başlangıcında en iyi şansı elde etmesi için belirleyici olacak. Etkinliği sonlandıran Bakan Yardımcısı Velkovski, kapanış konuşmasında şu mesajı verdi: "Anaokulu kontenjanı talebi artıyor ve somut çözümlerle yanıt vermek bizim görevimiz. Bu nedenle ülke genelinde ek 3.515 çocuğa bakım sağlayacak yeni kapasitelere yatırım yapıyoruz. Ancak gerçek başarı, sadece yeni kontenjan sayısıyla değil, her çocuğa, özellikle de en uzun süre sistemin dışında kalanlara erişim sağlamada ne kadar başarılı olduğumuzla ölçülecek."