Kuzey Makedonya'da her yıl kişi başı 83 kilogram gıda çöpe gidiyor

Yaklaşık 460.000 vatandaşın yoksulluk sınırının altında yaşadığı ve günde üç öğün yemek sağlayamadığı koşullarda işletmeler yasayı bekliyor.

Kuzey Makedonya'da her yıl kişi başı ortalama 83 kilogram gıda çöpe atılıyor. Bu oran, uzmanların gelişmiş ülkelerdeki seviyelerle karşılaştırdığı bir rakam. Paradoks ise şu: Devlet İstatistik Kurumu'na göre nüfusun yaklaşık yüzde 22'si yoksulluk riski altında yaşıyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programı verilerine göre Kuzey Makedonya'da yılda yaklaşık 172.000 ton gıda atık olarak çöpe gidiyor. "Gıda Bankası" derneği, bu alan yasayla düzenlenmediği sürece en çok ihtiyaç duyanlar için gıdanın giderek azalacağı uyarısında bulunuyor. Sosyal adalet aktivisti Zdravko Savevski, sorunu daha geniş bir çerçevede değerlendiriyor: Gıda israfı, para israfı olduğu kadar, o gıdayı üreten işçilerin emeğine saygısızlık anlamına da geliyor. Savevski'ye göre bu gıdanın neredeyse tamamı çöplüklerde son buluyor. Devlet İstatistik Kurumu'na göre Makedonya'da toplanan kentsel atıkların yüzde 99,8'i çöplüklere dökülüyor. Çöplüklerde çürüyen gıda, küresel ısınmaya karbondioksitten çok daha yüksek etkisi olan metan gazı salıyor. Geciken yasa Kuruluşların aradığı çözüm biliniyor: Satılmayan ancak yenmesi güvenli olan gıda, çöplük yerine insanlara ulaşmalı. Ancak bu yolda ilerleme yavaş. 2018'de bile, süpermarketler, restoranlar, üreticiler ve dağıtıcıların gıda bağışlayabilmesini öngören Fransız modeli yasa vaadinin yerine getirilmediği tespit edilmişti. Sorun, gıda bağışı için vergi ödenmesini gerektiren karmaşık Bağış ve Sponsorluk Yasası'nda da yatıyordu. Fazla gıda bağışına ilişkin yasa tasarısı, bir bağış sistemi, gıda atığı oluşumunun önlenmesi ve gıdayı dağıtan aracıların kayıt altına alınmasını öngörüyor. Amacı, güvenli fazla gıdanın kullanıcılara ulaşmasını sağlamak, gıdaya erişim hakkına katkıda bulunmak ve atığı azaltmak. Yasa tasarısı, üç bakan ve Gıda ve Veterinerlik Ajansı müdürünün yer aldığı bir çalışma grubu tarafından finalize edildi. Sonuç, fazla gıdanın yönetimine ilişkin yetki, sistem ve platformlarda uzlaşma sağlanması oldu. Yaklaşık 460.000 vatandaşın yoksulluk sınırının altında yaşadığı ve günde üç öğün yemek sağlayamadığı koşullarda işletmeler yasayı bekliyor. Ne işe yarıyor? Gıda israfını azaltmak mümkün. Birleşik Krallık evlerdeki gıda israfını yüzde 22, Japonya ise yüzde 53 azalttı. İngiliz başarısı, devlet ile işletmeler arasındaki ortaklıklar sayesinde geldi; bu ortaklıklar 2007-2018 arasında hanelerde kişi başı çöpe giden gıda miktarının dörtte birden fazla azalmasını sağladı. Haneler için en büyük farkı basit alışkanlıklar yaratıyor: Listeye göre alışveriş yapmak, gıdayı doğru saklamak ve ambalaj etiketlerini anlamak. "En iyi tarih" etiketi, o tarihten sonra gıdanın kalitesini kaybedebileceğini ancak çoğunlukla yenmesinin güvenli olduğunu belirtir. "Son kullanma tarihi" ise gıda güvenliğiyle ilgilidir ve uyulması gerekir. İsraf edilen gıda, üretiminin tüm yükünü taşır: toprak, su, emek ve emisyonlar. Gıda kaybı ve israfı, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 8 ila 10'unu oluşturuyor; bu, tüm hava taşımacılığının emisyonlarının neredeyse beş katı.