Sırbistan ve Arnavutluk’tan AB’ye kademeli üyelik çağrısı

Sırbistan ve Arnavutluk liderleri, Batı Balkan ülkelerinin AB’ye kademeli entegrasyonunu önerdi. Plan, aday ülkelerin tek pazar ve Schengen’e aşamalı katılımını öngörüyor ancak veto hakkı, komisyoner ve Avrupa Parlamentosu üyeliği gibi tam üyelik ayrıcalıklarını içermiyor.

Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuçiç ile Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, Batı Balkan ülkelerinin Avrupa Birliği (AB) ile kademeli entegrasyonunu öngören yeni bir model önerdi. Liderler, önerilerini “AB’ye gerçekçi bir yol” olarak nitelendirirken, bu yaklaşımın genişleme sürecini canlandırabileceğini ve bölgedeki istikrarı güçlendirebileceğini savundu. Ortak öneriye göre aday ülkeler, AB’nin tek pazarına ve Schengen bölgesine aşamalı olarak entegre olabilecek. Ancak bu süreçte aday ülkelere tam üyelik hakları tanınmayacak. Buna göre aday ülkeler, AB Komisyonu’nda komisyoner bulundurma, Avrupa Parlamento üyeliği ya da veto hakkı gibi ayrıcalıklara sahip olmayacak. Bu hakların tamamı yalnızca tam üyelikle birlikte verilecek. Batı Balkan ülkelerinin AB’ye katılım süreci uzun süredir yavaş ilerliyor. Aday ülkelerin hukukun üstünlüğü, yolsuzlukla mücadele, medya özgürlüğü ve yargı reformları gibi alanlarda yeterli ilerleme sağlayamadığı sık sık dile getiriliyor. Vuçiç ve Rama, Batı Balkanlar’ın AB için stratejik önem taşıdığını vurgulayarak, “AB’nin artık Batı Balkanlar’ın Birliğin gücüne yatırım için yeni bir cephe olduğunu kabul etme zamanı geldi” ifadelerini kullandı. Liderler ayrıca, hazırlıklı aday ülkelerin tek pazar ve Schengen bölgesine hızlandırılmış entegrasyonunun AB’nin ekonomik ve siyasi gücünü artırabileceğini savundu. Öneride, bu modelin AB’nin karar alma mekanizmalarını zorlamayacağına da dikkat çekildi. Özellikle veto hakkı, ek komisyon üyeleri veya oylama yapılarında değişiklik anlamına gelmeyeceği vurgulandı. Batı Balkan ülkeleri ile AB arasındaki genişleme süreci, son olarak 2025 yılında düzenlenen Genişleme Zirvesi’nde de gündeme gelmişti. Zirvede liderler reform taahhütlerini yinelemiş ve AB ile entegrasyon sürecinin hızlandırılması çağrısında bulunmuştu. Sırbistan, 2009 yılından bu yana AB üyeliği için başvuruda bulunmasına rağmen müzakere sürecinde sınırlı ilerleme kaydetti. Dış politika uyumu, medya özgürlüğü ve seçim reformları, AB liderlerinin Belgrad’a yönelik başlıca eleştiri konuları arasında yer alıyor. Arnavutluk ise en geç 2030 yılına kadar AB’ye tam üye olmayı hedeflediğini açıklamış durumda. Arnavutluk hükümeti özellikle yolsuzlukla mücadele alanında reformlar yaparken, bu kapsamda SPAK adlı özel yolsuzlukla mücadele kurumunu kurdu. Buna rağmen yolsuzlukla mücadele, ülkenin AB üyeliği önündeki en önemli zorluklardan biri olmaya devam ediyor.