AB'den genişleme reformu: Müzakerede veto yerine nitelikli çoğunluk önerisi

Kos, 29 Ekim'de entegrasyon sürecinde en ileride olan dört ülke için yol haritalarının sunulacağını da duyurdu. Anayasa değişikliği koşulunu yerine getirmediği için Kuzey Makedonya bu ülkeler arasında yer almıyor. Kos, iki hızlı bir AB oluşturmak istemediklerini, hukukun üstünlüğünün tam olarak sağlandığı üye ülkeler istediklerini vurguladı.

Avrupa Birliği Genişlemeden Sorumlu Komiseri Marta Kos, aylardır beklenen yeni genişleme reformunu "Daha Geniş Bir Avrupa'ya Hazırlık" belgesiyle tanıttı. Belge, Kuzey Makedonya gibi aday ülkelerin entegrasyonunu daha öngörülebilir hâle getirmeyi amaçlıyor. Kos, ülkemizde en çok beklenen adımı da duyurdu: Müzakere sürecinde vetoların kaldırılması. Ancak nihai veto imkânı hâlâ saklı tutuluyor. Kos, Avrupa Komisyonu adına Konsey'e (üye devletlere) "müzakere kümelerinin açılması ve katılım müzakerelerindeki diğer ara adımlar için nitelikli çoğunlukla oylama uygulanmasını" önerdi. Katılımın kendisi için ise oy birliği gerekmeye devam edecek. Kos ayrıca Konsey'e, karar alma sürecini hızlandırmak ve blokajları önlemek için mevcut tüm mekanizmaların daha iyi kullanılmasını tavsiye etti. Yeni önlemlerin sunumundan genel olarak, amacın aday ülkelerin yolunu kolaylaştırmaktan çok üye ülkelerdeki genişleme karşıtlığını yumuşatmak olduğu izlenimi ediniliyor. Bu nedenle "yedek kapı" olarak kademeli entegrasyon süreci de gündeme geliyor. Bu süreç, öncelikle tek pazara, ardından Birlik'in diğer politikalarına aşamalı katılımı öngörüyor. Kos, kademeli entegrasyonun üyeliğin yerini almayacağını belirterek ilerleme için iki temel koşul olduğunu söyledi: Reformlarda ilerleme ve Birlik'in stratejik hedefleri ile politikalarına uyum. Ayrıca sürecin yalnızca ileri değil geri de gidebileceğini, hukukun üstünlüğü, insan haklarına saygı veya AB Antlaşması'nın 4. maddesinin (karşılıklı toprak bütünlüğü, ulusal egemenlik ve kimliğe saygı) ciddi ihlallerinde aday ülkelere yönelik daha fazla koruma önlemi olacağını duyurdu. Bu koşulları ciddi şekilde ihlal edenler için üye olsalar bile mali yardımın kesilmesi, oy haklarının ellerinden alınması ve yeni üyelerin diğer adayların kabulüne veto koymasının yasaklanması öngörülüyor. Kos, 29 Ekim'de entegrasyon sürecinde en ileride olan dört ülke için yol haritalarının sunulacağını da duyurdu. Anayasa değişikliği koşulunu yerine getirmediği için Kuzey Makedonya bu ülkeler arasında yer almıyor. Kos, iki hızlı bir AB oluşturmak istemediklerini, hukukun üstünlüğünün tam olarak sağlandığı üye ülkeler istediklerini vurguladı. Belgede öne çıkan noktalar, sürecin basitleşmek yerine daha karmaşık hâle geldiği izlenimini bırakıyor; ancak daha fazla seçenek sunuyor. Yine de Bulgaristan'ın katılımımıza veto koyma imkânı gerçekte ortadan kalkmıyor. Ara vetolar konusunda ise kararı Konsey vereceği için hâlâ soru işaretleri var. Belgeye göre genişleme sürecindeki ülkeler işleyen demokratik kurumlar, bağımsız ve etkili yargı sistemleri kurmalı; yolsuzluğu önlemeli ve kovuşturmalı; temel haklara (ayrımcılık yapmama, cinsiyet eşitliği ve azınlık hakları dahil) saygı göstermeli; medya özgürlüğünü ve çoğulculuğunu korumalı ve etkili bir denge-denetleme sistemi sürdürmeli. Belgede ayrıca hukukun üstünlüğüne ilişkin zorluklarla mücadelede ihlal prosedürleri, bütçe koşulluluğu, teşvikler ve koruma mekanizmalarının kullanılabileceği belirtiliyor. AB Antlaşması'nın 7. maddesi, Birlik'in üyelikten doğan hakları, Konsey'deki oy hakkı dahil askıya almasına imkân tanıyor. Komisyon, Antlaşma'nın 48. maddesinin 7. fıkrasındaki genel geçiş maddesinin ("pasarel" maddesi) bu alandaki karar almayı kolaylaştırıp kolaylaştıramayacağını değerlendirecek. Belgede Komisyon'un gerektiğinde Antlaşma değişikliklerini desteklediği, ancak öncelikle mevcut imkânların tam olarak kullanılması gerektiği vurgulanıyor. Geçiş maddeleri, oy birliği yerine nitelikli çoğunlukla karar alınmasına imkân tanıyor; ancak bunların devreye girmesi için oy birliği, bazı durumlarda Avrupa Parlamentosu ve ulusal parlamentoların onayı gerekiyor. Belgede, nitelikli çoğunlukla oylamanın daha fazla kullanılmasına ulusal çıkarları koruyan güvenlik önlemlerinin eşlik edebileceği belirtiliyor. Acil fren mekanizması, bir üye devletin temel ulusal çıkarlarının tehdit altında olduğunu düşündüğünde konuyu Avrupa Konseyi'ne taşımasına imkân tanıyor. Ioannina mekanizması ise birkaç üye devletin bir karara karşı çıkması durumunda Konsey'i tatmin edici bir çözüm bulunana kadar görüşmelere devam etmeye zorluyor; ancak veto hakkı yaratmıyor. Komisyon ayrıca Konsey'i, Antlaşmaların öngördüğü yerlerde nitelikli çoğunlukla oylamayı daha tam kullanmaya çağırıyor. Daha net zaman çerçeveleri, açık sorunların daha erken belirlenmesi ve zamanında bakanlara iletilmesi, anlaşmaya varılmasını kolaylaştırmalı ve gereksiz gecikmeler olmadan karar alınmasını sağlamalı.