Ukrayna-Rusya savaşında 4. yıl: Yıkım, kayıplar ve belirsiz gelecek

24 Şubat 2022'de Rusya'nın Ukrayna'ya başlattığı tam kapsamlı işgal, Avrupa'da II. Dünya Savaşı'ndan bu yana en yıkıcı çatışmaya dönüştü. Savaş dördüncü yılını doldururken, cephe hattından ekonomiye, insani kayıplardan uluslararası ilişkilere kadar tablo hâlâ karanlık.

Yıkım: Kentler Enkaza Döndü Savaş, Ukrayna'nın doğu ve güney bölgelerinde geniş çaplı yıkıma yol açtı. Bahmut, Toretsk ve Vovçansk gibi kentler yoğun çatışmalar nedeniyle harabeye döndü. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 2022'den bu yana sağlık tesislerine yönelik 2.800'den fazla saldırı doğrularken, Rusya'nın enerji altyapısına düzenlediği saldırılar milyonlarca insanı elektriksiz ve ısınmasız bıraktı. Birleşmiş Milletler Mayın Eylem Servisi'ne (UNMAS) göre, Ukrayna topraklarının yaklaşık beşte biri mayın ve patlamamış mühimmatla kaplı durumda. Dünya Bankası'nın 23 Şubat'ta yayımladığı rapora göre, ülkenin yeniden imarı için önümüzdeki on yılda yaklaşık 588 milyar dolara ihtiyaç duyulacak. İnsanlık Dramı: Binlerce Sivil Hayatını Kaybetti Birleşmiş Milletler, savaşın başından bu yana 15.000'den fazla sivilin öldüğünü doğrularken, Rus işgali altındaki Mariupol gibi kentlere erişim sağlanamadığı için gerçek rakamların çok daha yüksek olduğu belirtiliyor. Ukrayna'nın Rusya sınır bölgelerine düzenlediği saldırılarda ise yüzlerce kişi hayatını kaybetti. Ukrayna yönetimi, Rus işgali altındaki bölgelerden yaklaşık 20.000 çocuğun zorla yerinden edildiğini veya kaçırıldığını tahmin ediyor. Birleşmiş Milletler Mülteci Ajansı'na (UNHCR) göre, yaklaşık 5.9 milyon Ukraynalı ülkeyi terk etmek zorunda kalırken, 3.7 milyon kişi de ülke içinde yerinden edildi. Askeri Kayıplar: Rakamlar Tartışmalı Her iki taraf da askeri kayıplarına ilişkin güvenilir veriler paylaşmıyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski bu ay yaptığı açıklamada 55.000 Ukraynalı askerin öldüğünü söylerken, bu rakamın gerçeğin oldukça altında olduğu düşünülüyor. Rusya ise Eylül 2022'den bu yana resmî kayıp açıklamadı. BBC ve bağımsız Rus haber sitesi Mediazona, kamuya açık ölüm ilanları ve yerel yetkililerin açıklamalarına dayanarak en az 177.000 Rus askerinin öldüğünü doğruladı. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) ise Rus askeri kayıplarının 325.000'e, Ukraynalı asker kayıplarının ise 100.000 ila 140.000 arasında olabileceğini tahmin ediyor. Cephe Hattı ve Diplomasi Savaş Araştırmaları Enstitüsü'ne (ISW) göre, Şubat ortası itibarıyla Rusya Ukrayna topraklarının yaklaşık yüzde 19,5'unu işgal altında tutuyor. Bunun yaklaşık yüzde 7'si (Kırım ve Donbas'ın bir bölümü) 2022 öncesinde işgal edilmişti. Rusya'nın 2022'den bu yana en büyük kara harekâtını yürüttüğü belirtilirken, ilerleyişin son dönemde yavaşladığı kaydediliyor. Kremlin, Donetsk bölgesinin tamamını kontrol altına almayı ve Ukrayna'ya Batı askeri yardımının durdurulmasını talep ediyor. Ukrayna ise toprak tavizinin anayasal olarak mümkün olmadığını ve toplumun büyük kesimi için kabul edilemez olduğunu vurguluyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın göreve dönmesinin ardından İstanbul, Abu Dabi ve Cenevre'de yapılan müzakere turlarından henüz sonuç alınamadı. Ekonomi: İki Tarafta da Ağır Yük Savaş, Ukrayna ekonomisini çökertirken Rusya'yı da büyük baskı altına aldı. Askeri harcamaların GSYİH'nin yüzde 9'una ulaştığı Rusya'da ekonomik büyüme geçen yıl yüzde 1'de kaldı. Batı yaptırımları ve Ukrayna'nın enerji tesislerine yönelik saldırıları nedeniyle Rusya'nın petrol ve gaz gelirleri beş yılın en düşük seviyesine indi. Ukrayna ekonomisi işgalin ilk yılında üçte bir oranında küçüldü. Kayıpların bir kısmı telafi edilse de hükümet, günlük harcamalarını karşılamak için Uluslararası Para Fonu (IMF) ve diğer dış kaynaklara bağımlı durumda. Toplumsal ve Siyasi Dönüşüm Savaş, her iki ülkede de siyaseti ve toplumu derinden etkiledi. Ukrayna, sıkıyönetim nedeniyle seçimleri ertelerken, savaşın vurduğu enerji sektöründe patlak veren yolsuzluk skandallarıyla sarsıldı. Rusya'da ise Sovyetler döneminden bu yana görülmemiş bir baskı dalgası yaşanıyor. Mediazona'ya göre, Rus savcılar silahlı kuvvetleri eleştirdiği gerekçesiyle 10.000'den fazla kişi hakkında dava açtı. Uluslararası Destek ve Yeni İttifaklar Ukrayna, büyük ölçüde Batı silahları, istihbaratı ve finansmanına bağımlı durumda. Almanya merkezli Kiel Enstitüsü verilerine göre, Avrupa 2022'den bu yana 201 milyar euro yardım sağlarken, ABD 115 milyar dolarlık destek verdi. Ancak Trump yönetimi silah sevkiyatlarını kısmen durdurdu ve Avrupa'nın maliyeti üstlenmesini talep ediyor. Öte yandan Kuzey Kore, Rusya saflarında savaşması için binlerce asker gönderirken, İran insansız hava aracı teknolojisi sağladı. Çin ise Rusya'nın yaptırımları delmesine yardımcı olmakla suçlanan hayati bir ekonomik ortak haline geldi.